Głównym celem raportu była identyfikacja inicjatyw w obszarze zrównoważonego finansowania podejmowanych przez banki działające w Polsce oraz czynników wpływających na ich zdolność do wspierania zrównoważonego rozwoju gospodarczego.

Przeprowadzone badania obejmują analizę raportów rocznych, raportów zintegrowanych, raportów zrównoważonego rozwoju, raportów informacyjnych w zakresie adekwatności kapitałowej, jak również informacji dostępnych na stronach internetowych banków. Istotnym źródłem danych wykorzystanych w raporcie są także wyniki badań ankietowych przeprowadzonych przez zespół badawczy.

Wprowadzenie

Koncepcja zrównoważonego rozwoju, zaproponowana w 1987 r. w tzw. Raporcie Brundtland, opracowanym przez Światową Komisję ds. Środowiska i Rozwoju, odnosi się do rozwoju, który umożliwia zaspokojenie potrzeb obecnych pokoleń bez ograniczania zdolności przyszłych pokoleń do zaspokajania własnych potrzeb. Celem zrównoważonego rozwoju jest osiągnięcie wzrostu gospodarczego przy jednoczesnym uwzględnieniu interesów ekonomicznych, ochrony środowiska oraz potrzeb społecznych.

Publikacja Agendy 2030 w 2015 r.¹ oraz zobowiązanie się państw członkowskich ONZ do realizacji 17 Celów Zrównoważonego Rozwoju – CZR (Sustainable Development Goals – SDGs), wyznaczają obecnie kierunki działań na rzecz zrównoważonego rozwoju w skali globalnej. W Unii Europejskiej (UE) kwestie te podejmuje Europejski Zielony Ład², mający na celu osiągnięcie neutralności klimatycznej Europy do 2050 r. oraz ochronę, zachowanie i poprawę naturalnego kapitału oraz różnorodności biologicznej UE. W procesie tym kluczową rolę pełni sektor finansowy, w tym sektor bankowy.

Banki są postrzegane jako katalizator transformacji europejskiej gospodarki w kierunku zrównoważonego rozwoju. W lipcu 2021 r. została ogłoszona Strategia UE dotycząca finansowania transformacji w stronę gospodarki zrównoważonej (Strategy for Financing the Transition to a Sustainable Economy)³, stanowiąca istotny element Zielonego Ładu. Zakłada ona zwiększenie wkładu sektora finansowego w zrównoważony rozwój oraz zapewnienie podmiotom gospodarczym i konsumentom dostępu do finansowania transformacji. Sektor bankowy, z uwagi na jego wpływ na finansowanie gospodarki i nowych inwestycji, ma kluczową rolę do odegrania w tych działaniach poprzez ukierunkowanie przepływów kapitału na zrównoważone inwestowanie. Komisja Europejska (KE) definiuje zrównoważone finansowanie (sustainable finance) jako proces należytego uwzględniania przez sektor finansowy aspektów środowiskowych, społecznych i zarządczych (ESG) w celu zwiększenia długoterminowych inwestycji w zrównoważone działania i projekty gospodarcze⁴.

Trzy ważne przedsięwzięcia na szczeblu UE mają kluczowe znaczenie dla zrównoważonego finansowania, tworząc kompleksowy pakiet zmian legislacyjnych na rzecz zrównoważonych inwestycji, a zarazem stawiając bankom określone wyzwania w zakresie gromadzenia i raportowania informacji⁵. Są to Dyrektywa ws. sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (Dyrektywa 2022/2464/UE; tzw. CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive)⁶), której wymogi są spójne z innymi inicjatywami UE w zakresie zrównoważonego finansowania, w szczególności z Rozporządzeniem SFDR (Sustainable Finance Disclosure Regulation⁷), dotyczącym ujawniania informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem w sektorze usług finansowych (Rozporządzenie 2019/2088) oraz Rozporządzeniem w sprawie taksonomii (Taxonomy Regulation⁸) (Rozporządzenie 2020/852).

CSRD wprowadziła obowiązek raportowania kwestii zrównoważonego rozwoju/ESG dla szerszego grona podmiotów i szereg innych zmian, w tym obowiązkową atestację dokonywanych ujawnień. Nowe zasady raportowania obowiązują już od 2024 r. te duże jednostki zainteresowania publicznego, które ujawniały informacje zgodnie z poprzednią Dyrektywą 2014/95/UE (tzw. Dyrektywa dotycząca ujawniania informacji niefinansowych (Non-Financial Reporting Directive, NFRD). W 2025 r. opublikują one po raz pierwszy sprawozdania zgodnie z Europejskim Standardami Raportowania Zrównoważonego Rozwoju (European Sustainability Reporting Standards – ESRS⁹ wprowadzonymi Rozporządzeniem 2023/2772¹⁰. Zarówno ESRS, jak globalne standardy raportowania zrównoważonego rozwoju opracowywane przez International Sustainability Standards Board (ISSB) opierają się na wytycznych Grupy zadaniowej ds. ujawniania informacji finansowych związanych z klimatem (Taskforce on Climate-related Financial Disclosures -TCFD¹¹).

Rozporządzenie SFDR reguluje sposób, w jaki uczestnicy rynku finansowego i doradcy finansowi mają ujawniać informacje na temat zrównoważonego rozwoju inwestorom końcowym i właścicielom aktywów. Nakłada ono szereg obowiązków sprawozdawczych na uczestników rynku finansowego i doradców finansowych. Dotyczą one przejrzystości w odniesieniu do wprowadzania do działalności ryzyk dla zrównoważonego rozwoju oraz brania pod uwagę niekorzystnych skutków dla zrównoważonego rozwoju w prowadzonych przez nich działaniach, a także w odniesieniu do przedstawiania przez nich informacji związanych ze zrównoważonym rozwojem w zakresie produktów finansowych. Ujawnienia dokonywane są na poziomie podmiotu (na stronie internetowej) i produktu. Art. 8 SFDR dotyczy produktów promujących aspekt środowiskowy lub społeczny, nazywanych potocznie „jasnozielonymi” („light green”). Z kolei art. 9 SFDR dotyczy produktów mających na celu zrównoważone inwestycje, nazywanych potocznie „ciemnozielonymi” („dark green”).

Taksonomia UE to system jednolitej klasyfikacji działań na rzecz zrównoważonego rozwoju, którego celem jest wsparcie inwestorów w podejmowaniu decyzji inwestycyjnych oraz zdefiniowanie działań, które mogą zostać uznane za zrównoważone środowiskowo. Rozporządzenie 2020/852 obecnie dotyczy podmiotów raportujących informacje z zakresu ESG na mocy Dyrektywy 2014/95/UE i wymaga przedstawienia, w jaki sposób i w jakim stopniu prowadzona działalność jest związana z działalnością gospodarczą, która kwalifikuje się jako zrównoważona środowiskowo. W przypadku banków, rozporządzenie wymaga m.in. publikacji wskaźnika GAR (Green Asset Ratio), który przedstawia udział ekspozycji uznawanych za zrównoważone środowiskowo według kryteriów ustalonych przez Taksonomię, w aktywach banku.

Wprowadzanie powyższych regulacji zachodzi w relatywnie szybkim tempie (zwłaszcza w sektorze finansowym), stwarzając dla banków istotne wyzwania. Dotyczą one zarówno podejmowanych działań – tak w zakresie zrównoważonego finansowania, jak i raportowania informacji na ten temat. W szczególności wskazuje się na konieczność¹²:

• uwzględnienia zrównoważonego rozwoju w strategii biznesowej oraz w strukturze organizacyjnej i procesach zarządczych banku,
• dostosowania portfela produktów i klientów,
• identyfikacji i klasyfikacji zrównoważonych aktywów,
• oferowania klientom zrównoważonego finansowania,
• finansowania działalności bankowej za pomocą zrównoważonych instrumentów,
• uwzględnienia ryzyka ESG w zarządzaniu cenami produktów i usług oraz ryzykiem,
• uwzględnienia ryzyka ESG w ramach wymogów kapitałowych,
• raportowania własnych ryzyk ESG i ich wpływu do organów nadzorczych i interesariuszy,
• zarządzanie danymi ESG.

Równolegle do standardów sprawozdawczych, szeroki zakres wytycznych dotyczących procesu zarządzania ryzykiem ESG w bankach wprowadzany jest między innymi przez Komitet Bazylejski, Europejski Urząd Nadzoru Bankowego czy Europejski Bank Centralny¹³, co oddziałuje jednocześnie na gotowość instytucji kredytowych do zaangażowania w obszarze zrównoważonego finansowania.

Jednocześnie zdolność sektora bankowego w Polsce do realizacji zrównoważonego finansowania napotyka na bariery o charakterze ekonomicznym – zarówno związane z czynnikami globalnymi, jak i krajowymi. W szczególności należy wskazać na kontekst turbulentnego otoczenia gospodarczego wynikającego z konfliktu zbrojnego w Ukrainie czy następstw pandemii COVID-19, ale także na uwarunkowania fiskalne i prawne¹⁴ (m.in. konstrukcja podatku bankowego, wysokie koszty rezerw na ryzyko prawne związane z kredytami w walutach obcych), które z jednej strony obniżają zdolność banków do kreowania istotnych zaangażowani w obszarze zrównoważonego finansowania, a z drugiej oddziałują poprzez mechanizm efektu wypierania związany z zastępowaniem finansowania realnej gospodarki kredytowaniem długu publicznego (w szczególności poprzez nadproporcjonalny zakup skarbowych papierów wartościowych).

Głównym celem raportu jest identyfikacja inicjatyw w obszarze zrównoważonego finansowania podejmowanych przez banki działające w Polsce oraz czynników wpływających na ich zdolność do wspierania zrównoważonego rozwoju gospodarczego. Przeprowadzone badania obejmują analizę raportów rocznych (w tym przede wszystkim sprawozdań z działalności) banków, raportów zintegrowanych, raportów zrównoważonego rozwoju, raportów informacyjnych w zakresie adekwatności kapitałowej, jak również informacji dostępnych na stronach internetowych banków. Istotnym źródłem danych wykorzystanych w raporcie są także wyniki badań ankietowych. Ankieta, w wersji elektronicznej, została przeprowadzona w okresie listopad-grudzień wśród 29 banków działających w Polsce w różnych formach organizacyjno-prawnych (banki uniwersalne, zrzeszające, spółdzielcze, bank państwowy). Raport składa się z pięciu rozdziałów.

W rozdziale pierwszym przedstawiono kluczowe aspekty działalności banków w kontekście zrównoważonego rozwoju. Zwrócono uwagę na strategiczne i edukacyjne działania mające na celu zwiększenie świadomości ESG w szczególności wśród dostawców i klientów. Zrównoważone finansowanie w politykach bankowych omówiono w kontekście działalności kredytowej i pożyczkowej, jak również wskazano znaczenie towarzystw funduszy inwestycyjnych w promowaniu zrównoważonych inwestycji oraz leasingu w zrównoważonym finansowaniu.

W drugim rozdziale omówiono skalę zrównoważonego finansowania i związane z nim ryzyko, ze szczególnym uwzględnieniem finansowania projektów związanych z odnawialnymi źródłami energii. Omówiono ujawnienia taksonomiczne, w tym wskaźnik zielonych aktywów (Green Asset Ratio – GAR) oraz zrównoważone finansowanie w kontekście zarządzania ryzykiem ESG w bankach.

Trzeci rozdział dotyczy raportowania przez banki działań podjętych na rzecz zrównoważonego rozwoju oraz stosowania najnowszych rozwiązań regulacyjnych (CSRD, ESRS) w tym obszarze. Przedstawiono, jak banki informują o realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju (CZR) oraz mierzą postępy w działaniach na rzecz ich osiągniecia. Zwrócono szczególną uwagę na zmiany w strukturach zarządzania i wzmocnienie kompetencji w obszarze ESG w bankach, a także stosowane ramy sprawozdawcze i podejście banków do analizy podwójnej istotności, stanowiącej podstawę raportowania zgodnie z ESRS.

W czwartym rozdziale przedstawiono wyniki badań ankietowych. Ich celem było poznanie praktyk banków w obszarze zrównoważonego finansowania w szerszym kontekście zrównoważonego rozwoju, a pytania zawarte w ankiecie dotyczyły (1) zaangażowania banku w zrównoważone finanse (2) strategicznego podejścia do zrównoważonego finansowania (3) raportowania ESG.

W ostatnim, piątym rozdziale, zawarto rekomendacje dotyczące dalszego rozwoju zrównoważonego finansowania przez banki (także w kontekście obserwowanej w ostatnich latach ograniczonej zdolności i gotowości instytucji kredytowych do finansowania gospodarki), jak również wskazano korzyści z podejmowania odpowiedzialnych decyzji finansowych i ich kluczowe znaczenie w dążeniu do zrównoważonego rozwoju gospodarczego.

Działania w obszarze zrównoważonego finansowania podejmowane przez banki

Wiodące dobre praktyki – WIG-BANKI

Strategiczne i edukacyjne działania banków

Działania podejmowane przez banki w obszarze zrównoważonego finansowania wymagają strategicznego podejścia. Stąd szczególne znaczenie przypisuje się posiadaniu przez bank odpowiedniej strategii, w szczególności zintegrowanej z ogólną strategią biznesową. Dobrze przemyślana i wdrożona strategia może rozpocząć transformację modelu biznesowego w kierunku zrównoważonego rozwoju pozwalając bankom nie tylko spełniać rosnące wymagania regulacyjne, ale także zwiększyć konkurencyjność i budować zaufanie interesariuszy¹⁵. Zdecydowana większość analizowanych banków nawiązuje w bezpośredni sposób do koncepcji zrównoważonego finansowania w swoich raportach i na stronach internetowych, koncentrując uwagę na strategicznym wymiarze podejmowanych działań. Strategia ESG często jest integralnym elementem ogólnej strategii banku (m.in. SANTANDER, ALIOR, MBANK, HANDLOWY), choć w niektórych przypadkach jest wyodrębnionym dokumentem (m.in. PEKAO, MILLENNIUM). Cele ESG wyznaczone przez banki są najczęściej mierzalne, a przedstawione przez nie informacje umożliwiają ocenę postępów w ich realizacji. Deklaracje banków są zgodne z ogólnymi dobrymi praktykami. Przykładowo, MBANK zadeklarował osiągnięcie zerowej emisji netto w działalności własnej do 2040 r. MILLENNIUM – neutralność klimatyczną do 2050 r., natomiast BOŚ i PKO BP – osiągnięcie neutralności klimatycznej Grupy Kapitałowej w zakresie 1 i 2 do 2030 r.

Banki stawiają sobie najwięcej celów związanych z ochroną środowiska naturalnego. Np. w banku MILLENNIUM wyznaczono w tym zakresie cele strategiczne takie jak: dążenie do neutralności klimatycznej, redukcja zużycia zasobów, oferta produktowa wspierająca zrównoważony rozwój, odpowiedzialna polityka kredytowa, partnerstwa z organizacjami, działania edukacyjne. Niektóre banki w swojej strategii zakładają także cel wspierania inicjatyw społecznych, jak np. HANDLOWY, który realizuje działania w tym zakresie poprzez Fundację im. Kronenberga. Banki w swych strategiach często poruszają także kwestie społeczne, dotyczące m.in. równości płci, różnorodności, kultury organizacyjnej opartej na odpowiedzialności czy równowagi między życiem zawodowym a prywatnym.

Niektóre banki prowadzą programy edukacyjne dla dostawców z zakresu dobrych praktyk związanych ze zrównoważonym rozwojem (tabela 1).

Banki edukują także klientów w zakresie ESG (np. PEKAO, PKO BP, SANTANDER). Przykładowo, PKO BP angażuje swoich klientów w inicjatywy związane z odpowiedzialnym zarządzaniem zasobami i emisjami. Poprzez różne kanały komunikacji, w tym webinaria i spotkania doradcze, zachęca klientów do włączania zasad zrównoważonego rozwoju do prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. ING BSK organizuje warsztaty i edukuje swoich klientów biznesowych, pomagając im w transformacji środowiskowej. Ponadto, podczas wydarzeń tematycznych dzieli się wiedzą na temat wyzwań związanych z ESG, takich jak promocja elektromobilności i finansowanie odnawialnych źródeł energii. W 2023 r. BOŚ uruchomił nową wersję swojej internetowej platformy wiedzy ekologicznej dla przedsiębiorców – Przystanek EkoBiznes, gdzie eksperci banku dzielą się swoją wiedzą i doświadczeniami, wspierając małych i średnich przedsiębiorców w wyborze optymalnych i przyjaznych środowisku rozwiązań dla ich biznesu.

Zrównoważone finansowanie w politykach banków

Poprzez udzielanie finansowania banki odgrywają istotną rolę zarówno w inspirowaniu swoich klientów do wdrażania bardziej zrównoważonych rozwiązań, jak i w rezygnowaniu z inicjatyw mających negatywny wpływ na środowisko i społeczeństwo. Szczególne miejsce w tych działaniach mają inicjatywy ukierunkowane na kwestie środowiskowe, w tym zmiany klimatu, zwłaszcza, że w Polsce problemem wciąż pozostaje eksploatacja węgla istotnym głównym źródłem emisji gazów cieplarnianych oraz znaczącym obciążeniem dla środowiska naturalnego¹⁶. Banki, poprzez przyjęcie odpowiednich polityk ukierunkowanych na finansowanie projektów związanych z transformacją energetyczną, przyczyniają się do zmniejszenia zależności od paliw kopalnych i promowania odnawialnych źródeł energii, wspierają także określone cele społeczne.

Przykładowo, SANTANDER BP przyjął następujące polityki: Polityka odpowiedzialnej bankowości i zrównoważonego rozwoju, Polityka zarządzania ryzykiem społecznym, środowiskowym i zmian klimatycznych, Polityka zrównoważonego i odpowiedzialnego inwestowania; Globalna polityka ramowa dotycząca zrównoważonych obligacji, Polityka ramowa zielonych obligacji. Dodatkowo, w banku funkcjonuje System Klasyfikacji Zrównoważonego Finansowania (SFCS), który opiera się na wytycznych i zasadach branżowych uznawanych na szczeblu międzynarodowym. W MILLENNIUM wdrożono Politykę Zrównoważonego Rozwoju, która zawiera wytyczne przyjęte w celu aktywnego promowania zrównoważonego rozwoju, minimalizowania wpływu na środowisko, zapobiegania i zwalczania wszelkich form korupcji i przekupstwa, tworzenia wartości społecznej i bliskiej relacji ze społecznościami lokalnymi, ochrony i poszanowania praw człowieka, poszanowania różnorodności i przeciwdziałania wykluczeniu, integracji ryzyk środowiskowych i społecznych w zarządzaniu Bankiem i w relacjach z dostawcami oraz udostępniania zrównoważonych produktów finansowych, które sprzyjają celom dekarbonizacyjnym oraz budowie bardziej sprawiedliwego i inkluzywnego społeczeństwa. Bank uwzględnia także Cele Zrównoważonego Rozwoju (CZR) w procesie tworzenia oraz oferowania produktów finansowych. Polityka Środowiskowa BOŚ odnosi się do wpływu banku na środowisko naturalne, określa zamierzenia i zobowiązania, które mają minimalizować zagrożenia płynące z nieodpowiedniego korzystania z zasobów naturalnych.

Na podkreślenie zasługuje także posiadanie przez banki polityk sektorowych. Przykładem jest PKO BP, w którym przyjęto: Politykę Finansowania Sektora Odnawialnych Źródeł Energii; Politykę Finansowania Sektora Energii Wysokoemisyjnej; Politykę Finansowania Sektora Chemii, Ropy i Gazu; Politykę Nieruchomości Przychodowych; Politykę Finansowania Publicznej Służby Zdrowia. Bank bada też wpływ transakcji kredytowych na kwestie ESG i klasyfikuje je do czterech kategorii oznaczonych odpowiednimi kolorami: transakcje z pozytywnym wpływem (kategoria zielona), transakcje z neutralnym wpływem (biała), transakcje z możliwie negatywnym wpływem (żółta) oraz transakcje z istotnie negatywnym wpływem (brązowa). W ocenie czynników ESG bank uwzględnia m.in. ryzyko zmiany klimatu i wpływu na działalność klienta, możliwy wpływ klienta na zmianę klimatu, czynniki związane z kapitałem ludzkim czy dotyczące zdrowia i bezpieczeństwa oraz czynniki związane z aspektami zarządzania (w tym kultury organizacji i nadzoru wewnętrznego).

W nieco inny sposób, bez wskazania konkretnych polityk, PEKAO informuje m.in. o:

• zmianie struktury bilansowej portfela kredytowego poprzez stopniowe ograniczanie zaangażowania finansowego wobec działalności wysokoemisyjnej, przy jednoczesnym zwiększaniu zaangażowania w finansowanie projektów zielonych;
• spadku zaangażowania finansowego nominalnego wobec działalności wysokoemisyjnej do roku 2024 (w porównaniu 2020);
• wspieraniu transformacji polskiej energetyki poprzez m.in. finansowanie projektów, których celem jest poprawa efektywności energetycznej, poprawa miksu energetycznego (wdrażanie rozwiązań niskoemisyjnych i energooszczędnych) i dostosowania do rosnących wymogów środowiskowych;
• wspieraniu transformacji regionów węglowych najbardziej dotkniętych negatywnymi skutkami przekształceń w ramach sprawiedliwej transformacji;
• wspieraniu klientów i projektów proekologicznych, których celem jest łagodzenie zmian klimatycznych, ograniczanie zanieczyszczenia środowiska naturalnego oraz projektów wspierających zrównoważony rozwój społeczny
• uznaniu za pożądane inwestycji infrastrukturalnych, które charakteryzują się niską emisją CO₂ i są odporne na zmianę klimatu i katastrofy.

Rysunek 2. Wybrane polityki sektorowe w obszarze ryzyka ESG stosowane przez BNP PARIBAS BP na koniec 2023 r.

Banki wspierają inicjatywy pożądane z punktu widzenia zrównoważonego rozwoju, jak również informują o tym, że nie finansują projektów czy też nie dokonują transakcji inwestycyjnych na własny rachunek w wybranych kategoriach działalności. Przykładowo MILLENNIUM zalicza do tego obszaru zaangażowanie w działalność nielegalną; wydobycie ropy naftowej i górnictwo węgla kamiennego; produkcję energii opartą na węglu; przedsiębiorstwa i działania związane z prostytucją lub pornografią; przedsiębiorstwa i działalność związaną z nielicencjonowanym handlem dziką fauną i florą lub zagrożonymi gatunkami; przedsiębiorstwa i działalność związaną z pozyskiwaniem i sprzedażą nielegalnego drewna. W przypadku finansowania/inwestowania w projekty o określonych cechach lub w sektorach działalności o potencjalnie większym wpływie na środowisko i społeczeństwo, decyzja Banku jest uzależniona od spełnienia dodatkowych warunków. PEKAO natomiast, co do zasady, nie finansuje: nowych projektów dotyczących wydobycia węgla kamiennego i brunatnego oraz nowych projektów energetycznych opartych o węgiel kamienny i brunatny, z wyłączeniem projektów wspierających transformację polskiej energetyki; działalności generującej istotne zagrożenie dla środowiska naturalnego i kwestii społecznych. Podobną politykę stosuje MBANK. Na rysunku 1 przedstawiono szybkie zmniejszenie ekspozycji na węgiel i sektory wydobywcze po wprowadzeniu przez bank Polityki Klimatycznej w 2019 r. Podobnie, PEKAO deklaruje niepodejmowanie nowego finansowania celowego w zakresie projektów wydobycia węgla kamiennego i brunatnego oraz opartych na nich projektów energetycznych. Klienci PEKAO podlegają także ocenie z uwzględnieniem negatywnych aspektów prowadzonej działalności, takich jak: korupcja, nieprzestrzeganie przepisów BHP, praca przymusowa oparta na wyzysku, zatrudnianie małoletnich niezgodnie z przepisami prawa, praktyki dyskryminacyjne, eksploatacja rzadkich zasobów naturalnych, testowanie produktów na zwierzętach i okrucieństwo wobec zwierząt, nieetyczne działania w stosunku do kontrahentów lub konkurencji, uzasadnione protesty lokalne związane z prowadzoną działalnością klienta, wytwarzanie produktów lub oferowanie usług szkodliwych dla konsumentów.

Stosowane przez BNP PARIBAS BP polityki sektorowe wyróżniają dziewięć sektorów szczególnie wrażliwych ze względu na ryzyko ESG. Są to sektory: energetyki węglowej, wydobywczy, ropy naftowej i gazu ziemnego, nuklearny, leśny – miazga drzewna, leśny – olej palmowy, tytoniowy, rolno-spożywczy, obronny i bezpieczeństwa. Bank stosuje istotne ograniczenia w zakresie finansowania tych branż. Zaawansowanie wdrożenia ograniczeń w finansowaniu na koniec 2023 r. przedstawiono na rysunku 2.

Zgodnie ze standardami przyjętymi w ramach grupy, HANDLOWY nie będzie dostarczał nowych produktów i usług finansowych wspierających budowę lub rozbudowę elektrowni węglowych, w tym również nie będzie refinansował elektrowni uruchomionych po 2018 r. Bank zobowiązał się, że po 2025 r. nie będzie udostępniał kapitału klientom nie mającym strategii odejścia od wytwarzania energii elektrycznej z węgla i osiągnięcia zgodności ze ścieżkami dekarbonizacji z Porozumienia Paryskiego do 2030 r oraz nie nawiąże współpracy z nowym klientem ze znacznym udziałem wytwarzania energii elektrycznej w swojej działalności, chyba że udział energii wytwarzanej przez elektrownie węglowe będzie mniejszy niż 5%.

Działalność kredytowa i pożyczkowa

Jednym z kluczowych obszarów, w których banki mogą bezpośrednio wspierać zrównoważony rozwój, jest ich działalność kredytowa i pożyczkowa¹⁷.

Banki (jak np. PEKAO) przedstawiają na ogół ofertę kredytów uwzględniających kwestie ESG w podziale na klientów indywidualnych, sektor małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) i klientów korporacyjnych. Klientom indywidualnym PEKAO proponuje:

• EKO kredyty mieszkaniowe (z wymogiem zakupu/instalacji przynajmniej jednej z wymienionych instalacji: kolektory słoneczne, panele/ogniwa fotowoltaiczne, w tym magazyny energii, pompy ciepła, kotły c.o. z wykorzystaniem ogrzewania geotermalnego);
• Pożyczkę Ekspresową wspierającą finansowanie inwestycji konsumenckich na cele proekologiczne.

Przedsiębiorstwom z sektora MŚP PEKAO oferuje kredyty powiązane z celami środowiskowymi i dotacją z UE. Klientom korporacyjnym przedstawia szereg możliwości finansowania większych projektów (budowa farmy wiatrowej, nieruchomości takich jak obiekty handlowe czy osiedla mieszkalne). Bank działając w konsorcjach bierze udział w wielu finansowaniach w oparciu o wskaźniki odnoszące się do celów związanych ze zrównoważonym rozwojem. W przypadku takich instrumentów marża kredytu jest najczęściej zależna od zrealizowania wyznaczonych celów, a kredytobiorca jest zobowiązany do corocznego raportowania osiągniętych wartości.

PKO BP oferuje kredyty uwzględniające ESG jak np. Kredyt hipoteczny „Własny Kąt” (zielona hipoteka), Kredyt termomodernizacyjny dla budynków wielorodzinnych, Kredyt ekologiczny na modernizację infrastruktury – z dotacją od Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK) jak również Ekopożyczkę na zakup i instalację paneli fotowoltaicznych oraz innych urządzeń i pojazdów ekologicznych do kwoty 50 tys. PLN (w ofercie Banku dla osób fizycznych) oraz Pożyczkę na finansowanie farm fotowoltaicznych (projekty inwestycyjne).

Sustainability-linked loans (SLL) znajdują się w ofercie ING BSK, PKO BP, MBANK I SANTANDER BP. SLL to wszelkiego rodzaju instrumenty pożyczkowe i/lub instrumenty warunkowe, które zachęcają pożyczkobiorcę do osiągnięcia ambitnych, wcześniej określonych celów w zakresie zrównoważonego rozwoju. Jak informuje MBANK, cechami SLL są:

• powiązanie wyznaczonych celów ze strategią ESG,
• wyznaczenie ambitnych, z góry określonych, regularnie monitorowanych i weryfikowanych zewnętrznie celów (mierzonych przy pomocy KPI – Key Performance Indicators; kluczowych wskaźników efektywności),
• cykliczne (minimum roczne) raportowanie kredytodawcom informacji do monitorowania celów,
• niezależna, zewnętrzna weryfikacja w odniesieniu do celów na drodze uzyskania stosownej opinii zewnętrznego audytora środowiskowego (tzw. SPO, second party opinion)¹⁸.

Finansowania Sustainability-Linked udzielane są według wytycznych LMA Sustainability-Linked Loan Principles. Według tych wytycznych, wyznaczone cele i KPI służące ich monitorowaniu powinny dotyczyć istotnych obszarów oddziaływania przedsiębiorstwa na otoczenie, być weryfikowalne i porównywalne. Mogą odnosić się do m.in. redukcji emisji gazów cieplarnianych bądź innych zanieczyszczeń, certyfikacji surowców, redukcji nierówności społecznych w miejscu pracy takich jak równy dostęp do stanowisk menadżerskich dla obydwu płci czy wskaźnik gender pay gap.

W 2023 r. SANTANDER BP uczestniczył w czterech transakcjach kredytowych w formule SLL. W ofercie SANTANDER BP poza SLL znajduje się także ESG Rating-Linked Loan. Jest to kredyt na cele ogólne lub inwestycje, w którym wysokość marży częściowo powiązana jest z poprawą wyniku ratingu ESG kredytobiorcy. W celu promowania idei i funkcjonalności ratingów ESG wśród Klientów, Bank nawiązał współpracę z EcoVadis – globalną agencją prowadzącą ratingi ESG. W 2023 r. Bank udzielił kilku pierwszych transakcji kredytowych w formule ESG Rating-Linked Loan dla Klientów MŚP i korporacyjnych. Szczególnymi produktami banku są ESG-Linked Faktoring powiązany z ratingiem ESG, Green Loan i Social Loan (kredyty, z których środki przeznaczone są na inwestycje mające pozytywny lub znacząco ograniczające negatywny wpływ środowiskowy (green) lub społeczny (social)). Produkty w ofercie zrównoważonego finansowania w SANTANDER BP przedstawiono na rysunku 3.

ING BSK ma bogatą ofertę kredytów dla klientów indywidualnych i firm: kredyty hipoteczne powiązane z rozwiązaniami efektywnymi energetycznie oraz kredyty ekologiczne z dotacją BGK (dla firm). Kredyty na transformację energetyczną przedsiębiorstw oraz kredyt inwestycyjny z premią BGK są także oferowane przez ALIOR. Bank jako jeden z pierwszych udostępnił w 2021 r. ofertę kredytów „Czyste Powietrze”, przeznaczony na inicjatywy związane z poprawą jakości powietrza oraz minimalizacją emisji gazów cieplarnianych. W programie tym bierze udział także SANTANDER BP, który w 2023 r. udzielił 400 kredytów „Czyste Powietrze”, na kwotę 21 mln zł. Do końca 2023 r. BOŚ udzielił 581 kredytów „Czyste Powietrze” na łączną kwotę około 30 mln zł.

W 2023 r. także MBANK podpisał umowę portfelową z BGK, stając się jednym z banków udzielających Kredytu Ekologicznego, który BGK spłaca z tzw. premii ekologicznej (dotacji z UE), oferowanego podmiotom sektora MŚP oraz typu small MID-CAPS i MID-CAPS (do 3000 zatrudnionych). MBANK oferuje również kredyt hipoteczny na nieruchomość energooszczędną oraz Ekopożyczkę dla mikroprzedsiębiorstw. Kredyt ekologiczny znajduje się także w ofercie HANDLOWEGO i SANTANDER BP. HANDLOWY proponuje również kredyt na cele środowiskowe oraz kredyt technologiczny (z BGK). ALIOR, podobnie jak np. PEKAO, udziela kredytów powiązanych z kwestiami ESG objętych gwarancjami Biznesmax Plus i Ekomax.

Warto także zwrócić uwagę na BOŚ, gdyż jest to bank ze szczególnymi tradycjami w obszarze zielonej bankowości. W bankowości korporacyjnej skupia się na obsłudze firm MŚP oraz wspieraniu zielonych inwestycji w korporacjach i jednostkach samorządu terytorialnego. Oferta kredytowa bankowości detalicznej jest skoncentrowana na finansowaniu zakupu i instalacji proekologicznych technologii. BOŚ wyróżnia się współpracą z kluczowymi instytucjami odpowiedzialnymi za finansowanie ochrony środowiska w Polsce, odgrywającymi istotną rolę w zapobieganiu negatywnym skutkom zmian klimatycznych jak Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz Bank Gospodarstwa Krajowego i Polski Fundusz Rozwoju.

Emisje obligacji, TFI i leasing

Kolejnym obszarem zrównoważonego finansowania, w który angażują się banki, jest emisja obligacji powiązanych z ESG. W szczególności rynek zielonych obligacji stanowi odpowiedź na narastające zapotrzebowanie na inwestycje wspierające ochronę środowiska. Jego intensywny rozwój w ciągu ostatnich lat można również postrzegać jako sygnał pogarszających się warunków sprzyjających zrównoważonemu rozwojowi oraz konieczności przeciwdziałania skutkom zmian klimatycznych i degradacji środowiska. Jednocześnie wskazuje na potrzebę realizacji nowych inwestycji, które w pełni spełniają proekologiczne wymagania.¹⁹

Jak informuje MBANK zielone obligacje (Green Bonds) to rodzaj obligacji, które zawierają dodatkowe, zielone elementy (zgodne ze standardem Green Bond Principles International Capital Market Association (ICMA)) takie jak m.in.:

• przeznaczenie środków – wskazanie konkretnych zielonych projektów, na które mogą być przeznaczone środki z emisji,
• specyficzny proces oceny i selekcja projektów, w tym kryteria kwalifikacji oraz potencjalne zagrożenia w realizacji tych projektów i ich sposób mitygacji,
• wydzielenie środków i zarządzanie nimi na osobnym rachunku emitenta,
• okresowe raportowanie (minimum roczne) z alokacji środków i wykorzystania przychodów dla środowiska²⁰.

We wrześniu 2023 r. MBANK przeprowadził drugą emisję senioralnych zielonych obligacji nieuprzywilejowanych (ang. non-preferred senior, NPS) w oparciu o standard Green Bond Principles.

Dom Maklerski BOŚ w 2023 r. pełnił funkcję wyłącznego organizatora emisji zielonych obligacji Banku o wartości 100 mln zł oraz spółki wchodzącej w skład Grupy WMC PV o wartości ponad 81 mln zł. Obie emisje związane są z realizacją zielonych projektów, które wspierają zrównoważony rozwój i spełniają kryteria określone w Green Bond Principles.

Również PEKAO aktywnie uczestniczy w organizacji oraz oferowaniu inwestorom rynkowym emisji obligacji ESG swoich klientów korporacyjnych. Wśród obligacji ESG, które organizował Bank, znalazły się:

• obligacje zielone (green bonds) oraz obligacje zrównoważonego rozwoju (sustainability bonds), w przypadku których konieczne jest m.in. sporządzenie ram zielonego/zrównoważonego finansowania oraz uzyskanie opinii zewnętrznego audytora środowiskowego (SPO, second party opinion),
• emisje w formacie sustainability-linked, w przypadku których emitent określa w warunkach emisji poziom KPI, np. z zakresu ochrony środowiska, których jest zobowiązany dotrzymać w okresie do wykupu obligacji,
• obligacje ESG-rating linked, w przypadku których poziom marży jest podwyższany, jeśli rating ESG spółki, nadany przez zewnętrzną agencję ratingową, ulega obniżeniu.

W 2023 r. PEKAO, po raz pierwszy, wyemitował zielone obligacje własne o wartości 500 mln euro.

Sustainability-Linked Bond (SLB) – obligacje ze zróżnicowanymi warunkami finansowymi (zmiennym kuponem) uzależnionymi od ogólnych wyników ESG emitenta, znajdują się w ofercie m.in. PKO BP i SANTANDER BP.

Banki oferują także dostęp do funduszy należących do nich Towarzystw Funduszy Inwestycyjnych (TFI) oraz zewnętrznych funduszy TFI uwzględniających czynniki ESG wg klasyfikacji SFDR (art. 8 lub art. 9). Przykładowo, BNP PARIBAS BP wprowadził w czerwcu 2022 r. sześć subfunduszy uwzględniających czynniki ESG wg klasyfikacji SFDR (art. 8 lub art. 9). Wśród tej oferty cztery subfundusze promują aspekty środowiskowe lub społeczne (art. 8 SFDR), a dwa mają na celu zrównoważone inwestycje (art. 9 SFRD). Następnie w 2023 r. oferta została rozszerzona o kolejne trzy subfundusze spełniające klasyfikację wg art. 8 SFDR, są to: Subfundusz Globalny Dłużny, Subfundusz Globalny Stabilnego Wzrostu oraz Subfundusz Globalny Akcji. Oferowane subfundusze lokują większość aktywów w określonych funduszach/subfunduszach zrównoważonych zarządzanych przez BNP Paribas Asset Management. SANTANDER BP ma w swojej ofercie cztery fundusze (rysunek 4) i w 2023 r. udzielił zrównoważonego finansowania na kwotę 7 671 mln zł (3 127,5 mln zł w 2022 r.), co oznacza wzrost o 145% rok do roku.

PKO BP w ofercie TFI proponuje dwa fundusze: Fundusz inwestycyjny PKO Ekologii i Odpowiedzialności Społecznej Globalny oraz Fundusz inwestycyjny PKO Obligacji Globalny (rysunek 5). Oba subfundusze zaliczane są do grupy produktów jasnozielonych plus, czyli wypełniających wymogi art. 8 rozporządzenia SFDR i posiadających dodatkowo zrównoważone inwestycje (w rozumieniu art.2 pkt 17 SFDR). Subfundusze PKO TFI są wyjątkowymi produktami na naszym rynku pod tym względem, ponieważ nie tylko wypełniają rygorystyczne kryteria regulacyjne, ale również stosują autorską metodologię doboru i selekcji papierów wartościowych, która pozwala sprawdzać czy działalność prowadzona przez emitentów lub realizowane przez nich projekty spełniają kryteria „zielonej” inwestycji.

PEKAO wspiera emitentów, dla których organizuje emisje obligacji, w przygotowaniu się do zrównoważonych/zielonych emisji poprzez m.in.: wsparcie w strukturyzacji ESG Financing Framework/Green Bond Framework, pomoc w doborze KPI czy też wsparcie w rozmowach z audytorem środowiskowym sporządzającym SPO.

Biuro Maklerskie SANTANDER BP udostępnia klientom subfundusze wydzielone w ramach funduszy inwestycyjnych zarządzane przez BNP Paribas TFI S.A. W czerwcu 2022 r. wprowadzonych zostało sześć subfunduszy uwzględniających czynniki ESG wg klasyfikacji SFDR (art. 8 lub art. 9). Wśród tej oferty cztery subfundusze promują aspekty środowiskowe lub społeczne (art. 8 SFDR), a dwa mają na celu zrównoważone inwestycje (art. 9 SFRD). Następnie w 2023 r. oferta została rozszerzona o kolejne trzy subfundusze spełniające klasyfikację wg art. 8 SFDR. Oferowane subfundusze lokują większość aktywów w określonych funduszach/subfunduszach zrównoważonych zarządzanych przez BNP Paribas Asset Management. Biuro Maklerskie oferuje również sprzedaż jednostek uczestnictwa funduszy prowadzonych przez różne TFI. Wśród nich znajduje się 186 funduszy oznaczonych jako zrównoważone (art. 8 i art. 9 SFDR).

W raportach banków można znaleźć także informacje o powiązanej z ESG ofercie leasingu. Banki przeznaczają bowiem środki na finansowanie i promocję elektromobilności, w tym leasing pojazdów elektrycznych i hybrydowych. Niektóre z badanych banków (np. ING BSK, SANTANDER BP, BOŚ) dołączyły do rządowego programu dopłat do samochodów zeroemisyjnych “Mój elektryk”. Dzięki programowi klienci mogą skorzystać z dofinansowania do leasingu m.in. pojazdów elektrycznych, co może istotnie wspomóc rozwój elektromobilności w Polsce. Przykładowo w ING BSK klientom z obszaru średnich i dużych firm została udostępniona specjalna oferta leasingu wpierająca realizację jednego z celów zrównoważonego rozwoju (np. leasing na nowe pojazdy elektryczne, podnośniki elektryczne, panele fotowoltaiczne naziemne i dachowe do 50 KW, magazyny energii, stacje ładowania). W 2023 r. bank wyleasingował samochody elektryczne na łączną kwotę 95,4 mln zł (87,7 mln zł rok wcześniej), w tym 49,9 mln PLN (24,0 mln zł rok wcześniej) w programie „Mój elektryk”. Liczba wyleasingowanych samochodów wzrosła z 244 (w tym 127 w programie „Mój elektryk) w 2022 r. do 461 (w tym 252 w programie „Mój elektryk”).

Leasing pojazdów elektrycznych znajduje się także w ofercie PKO Leasing S.A., podobnie jak finansowanie punktów i stacji ładowania pojazdów elektrycznych oraz finansowanie urządzeń fotowoltaicznych. Od 2019 r. MBANK (mLeasing) oferuje finansowanie instalacji fotowoltaicznych, w 2022 r. spółka rozszerzyła zakres usług o finansowanie magazynów energii oraz pomp ciepła, a w 2023 r. do listy projektów dodano infrastrukturę do ładowania pojazdów elektrycznych.

BOŚ Leasing – EKO Profit S.A. (BLEP S.A.) świadczy usługi finansowania w formie leasingu operacyjnego, finansowego oraz pożyczki leasingowej. W ramach swojej działalności finansuje wiele inicjatyw, które wpisują się w strategiczne dla Grupy Kapitałowej obszary, w szczególności w zakresie ochrony środowiska i wsparcia rozwoju sektora OZE. Współpracuje z klientami zainteresowanymi finansowaniem farm fotowoltaicznych, biogazowni, a także projektów dotyczących odpowiedzialnej gospodarki odpadami.

Pozostałe banki

W grupie banków nie nalężących do indeksu WIG-BANKI, nawiązania w strategii do kwestii ESG zidentyfikowano w przypadku banków NEST oraz BGK. Przykładowo, NEST wskazuje w raporcie ESG, iż w przyjętej Strategii ESG oraz obowiązujących wewnętrznych regulacjach opracowana została lista branż, która nie jest finansowana przez bank ze względu na ich bezpośredni negatywny wpływ na środowisko i społeczność oraz takich, które przyczyniają się do łamania praw człowieka i praw zwierząt. Należą do nich m.in. produkcja skór zwierząt futerkowych i wyrobów futrzarskich, łowiectwo i pozyskiwanie zwierząt łownych, górnictwo rud uranu i toru, destylowanie, rektyfikowanie i mieszanie alkoholi, uprawa tytoniu, produkcja wyrobów tytoniowych, produkcja gazów technicznych, produkcja materiałów wybuchowych, wytwarzanie paliw jądrowych, produkcja broni i amunicji. Branże i działalności objęte ponadnarodowymi sankcjami zostały również wykluczone przez NEST.

Mniejsze banki aktywnie edukują dostawców i klientów. BANK POCZTOWY opracował Kodeks Etyki Oferentów i Dostawców Banku Pocztowego. NEST także posiada Kodeks Postępowania Dostawców. DNB BANK POLSKA posiada Kodeks DNB odpowiedzialnego postępowania w biznesie dla dostawców, dzięki któremu dostawca potwierdza uznanie Kodeksu oraz zawartych w nim zasad i oczekiwań w całym łańcuchu dostaw. BGK wymaga od wykonawców przy złożeniu oferty, aby wypełnili ankietę CSR, która wlicza się do ogólnej liczby punktów uzyskanych w postępowaniu. CA BP posiada obowiązkową ankietę ESG dla dostawców, obejmującą wdrożenie strategii zrównoważonego rozwoju i ESG, obliczania śladu węglowego, czy wdrożenia procedur przeciwdziałania dyskryminacji, mobbingowi lub molestowaniu oraz realizacji polityki wspierającej osoby i grupy wykluczone. Aby edukować swoich klientów, VELOBANK stworzył platformę edukacyjną – VeloMarket, łącząc potrzebę transformacji energetycznej i edukacji ekologicznej z korzystnym finansowaniem i przyjaznymi produktami. CA BP opracował kampanie edukacyjne skierowane do klientów, takie jak m.in: #mniejplastiku, czy „Zamieniam się w słuch”. BGK dzieli się wiedzą w ramach konferencji, webinarów i studiów podyplomowych, a także szkoleń e-learningowych dotyczących podstaw ESG, kierowanych do MŚP. W ramach współpracy banku z Polską Akademią Rozwoju Przedsiębiorczości na platformie edukacyjnej PARP ukazały się bezpłatne kursy online poświęcone zrównoważonemu rozwojowi i transformacji cyfrowej.

Działalność pozostałych banków w obszarze zrównoważonego finansowania jest ograniczona. CA BP w definiowaniu zielonych kredytów korzysta z dokumentu „The Green Loan Principles”, który wydaje i cyklicznie aktualizuje organizacja branżowa Loan Market Association (LMA). Zasady te mają na celu promowanie rozwoju produktów kredytowych zapewniających zielone finansowanie, czemu służy wypracowanie ramowych standardów rynkowych i wytycznych do stosowania na rynku zielonych kredytów, a przy tym wspierać transparentność oraz atrakcyjność zielonych produktów. DNB BP stosuje politykę odpowiedzialnego inwestowania, redukując inwestycje w spółki, których działalność jest szkodliwa dla środowiska i wspierając finansowanie sektorów OZE. Bank unika działań naruszających prawa człowieka, prawo pracy, związanych z korupcją, nieetycznych lub szkodliwych dla środowiska, wspierając jednocześnie inicjatywy na rzecz równych praw dla mniejszości.

Oferta pozostałych banków w zakresie kredytów i pożyczek uwzględniających kwestie ESG jest dużo uboższa. Na tle innych banków szczególnie pozytywnie wyróżniają się POCZTOWY, CA BP i BGK. POCZTOWY oferuje kredyt termomodernizacyjny oraz remontowo-budowalny, którego celem jest finansowanie przedsięwzięć objętych grantem OZE w ramach Programu TERMO realizowanego przez BGK. Bank dokonał przeglądu i dostosowania oferty kredytowania Wspólnot Mieszkaniowych, w szczególności poprzez rozszerzenie oferty o możliwość finansowania kredytów na OZE. Zielone produkty w CA BP obejmują kredyt ratalny na OZE oraz realizowany we współpracy z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) program „Czyste Powietrze”. Oferował także kredyt hipoteczny Zielony DOM na energooszczędne nieruchomości. Klienci banku mogli również inwestować w subfundusze Amundi Stars Global Ecology ESG oraz Amundi Stars Silver Age. Poza zielonymi kredytami bank udziela Sustainability Linked Loans (SLL).

ING BH opracował Green Covered Bond Framework – dokument stanowiący zobowiązanie wobec inwestorów w zakresie wykorzystania środków pochodzących z emisji listów zastawnych. Zgodnie z tym dokumentem środki pozyskane w wyniku emisji wykorzystane zostaną na finansowanie lub refinansowanie nieruchomości efektywnych energetycznie. Bank otrzymał także certyfikację wydaną przez Climate Bonds Initiative – międzynarodową organizację, która dzięki rygorystycznym kryteriom ocenia czy instrument finansowy wspiera ustalenia zawarte w ramach Porozumienia paryskiego zmierzające do ograniczenia globalnego ocieplenia do wartości poniżej 2 stopni Celsjusza. Certyfikacja ta jest wykorzystywana przez interesariuszy do oceny czy dany instrument finansowy adresuje zmiany klimatyczne. Już w 2019 ING BH przeprowadził emisję listów zastawnych zgodnych z ICMA „Green Bond Principles” oraz certyfikowaną przez Climate Bonds Initiative.

W 2023 r. MBANK H, wspólnie z mBankiem rozpoczął prace nad rozwojem procesu nabywania kredytów hipotecznych (pooling). Nowy proces ma być odpowiedzią na rosnące zapotrzebowanie na dokładniejszą, zgodną z aktualnymi wymaganiami biznesowymi selekcję portfela (m.in. z zakresu kredytów eko). MBANK H zobowiązał się także do emisji listów zastawnych wspierających cele ESG.

PKO BP BH w 2023 r. wprowadził wyższy upust na marży dla klientów, którzy przedłożą świadectwo charakterystyki energetycznej (spełniające kryteria określone przez Bank). Ponadto, bank emituje Zielone Listy Zastawne, których środki przeznaczane są wyłącznie na finansowanie lub refinansowanie nowych bądź istniejących projektów spełniających kryteria zieloności. Emitowane przez PKO BH listy zastawne są zgodne z wytycznymi International Capital Market Association (ICMA), określonymi w zasadach dotyczących Zielonych Obligacji (Green Bond Principles – GBP).

Jednym z głównych celów Grupy Santander jest wspieranie przejścia na gospodarkę niskoemisyjną. SANTANDER CB w ramach finansowania OZE współpracuje z 650 Partnerami Handlowymi, poprzez sieć 730 Punktów Sprzedaży. Kontrahenci OZE sprzedają produkty substytucyjne (pompy ciepła, magazyny energii, przydomowe turbiny wiatrowe).

Od 2023 r. VELOBANK proponuje wszystkim chętnym EKOkredyt ratalny z atrakcyjnym oprocentowaniem na ekologiczne inwestycje. Antycypując oczekiwania klientów, w 2023 r. zaoferował także kredyt VeloElektryk, który umożliwia sfinansowanie zakupu pojazdów zasilanych napędem elektrycznym, hybrydowym i wodorowym oraz umożliwia zakup i montaż punktów do ich ładowania. Bank oferuje karty płatnicze wykonane w 100% z materiałów pochodzących z recyclinkgu. VELOBANK ma w swojej ofercie również grant OZE dla wspólnot i spółdzielni mieszkaniowych przy współpracy z BGK, z przeznaczeniem na zakup, montaż lub modernizację instalacji opartej na OZE. VELOBANK podjął współpracę z BGK, by przygotować ofertę kredytu ekologicznego dla klientów biznesowych.

SGB i BPS były zaangażowane w rządowy program „Czyste powietrze”, podkreślając istotne znaczenie walki za smogiem. SGB ponadto „oferują swoim klientom środki na inwestycje ekologiczne, a także pełen dostęp do programów rządowych i samorządowych”, trudno jednak znaleźć bardziej szczegółowe informacje na ten temat.

BGK wspiera zrównoważony rozwój gospodarczy kraju. W 2023 r. uruchomiono ofertę “Finansowanie wspierające zrównoważone inwestycje” z kryteriami zrównoważonego rozwoju, skierowaną do firm potrzebujących transformacji w kierunku zrównoważonej działalności lub planujących znaczące wkłady w cele środowiskowe czy klimatyczne, szukających zewnętrznego finansowania. Model biznesowy banku obejmuje osiem programów, z których aż sześć dysponuje instrumentami finansowymi dla inwestycji mających bezpośredni lub pośredni pozytywny wpływ na stan środowiska lub ograniczanie zmian klimatu. BGK udziela finansowań zgodnych z Sustainability Linked Loan Principles (SLL). W 2023 r. finansowania te opiewały na kwotę prawie 1,7 mld zł. Podpisano również umowy kredytowe na kwotę 2,5 mld zł, w których wysokość marży uwarunkowana była uzyskanym przez partnera ratingiem ESG. Bank oferuje rozwiązania wspierające poprawę efektywności energetycznej budynków wielorodzinnych poprzez termomodernizację z wykorzystaniem OZE, jak również wznoszenie nowych budynków o podwyższonej efektywności energetycznej z wykorzystaniem OZE oraz technologii wodorowych. Finansowane są też projekty mające na celu podniesienie jakości powietrza w Polsce i zmniejszenie problemu smogu poprzez ograniczenie tzw. niskiej emisji. W 2023 r. w ramach rządowego Programu TERMO przyznał ponad 3 tys. dofinansowań na łączną kwotę prawie 333 mln zł. BGK odgrywa szczególną rolę w finansowaniu transformacji energetycznej Polski. Jak zaznacza bank „może wiązać się to z udzielaniem finansowań obarczonych podwyższonym poziomem ryzyka ESG, jest jednak niezbędne dla utrzymania stabilności gospodarki i zaspokojenia bieżących potrzeb energetycznych kraju”²¹. W 2023 r. BGK wsparł sektor paliw kopalnych (węgiel, ropa, paliwa ciekłe, gaz ziemny) kwotą o ponad 10 mld zł mniej niż w 2022 r. (rysunek 6).

BGK planuje finansować rozwój sieci dystrybucyjnej zapewniający możliwość przyłączenia nowych mocy OZE, budowę nowych mocy OZE na lądzie oraz morskich farm wiatrowych, a także budowę nowych biogazowni oraz instalacji wykorzystujących biogaz, biometan i biomasę. Będzie bezpośrednio i pośrednio (np. poprzez system gwarancyjny) finansować magazyny energii, automatyzację sieci, wytwarzanie i magazynowanie zielonego wodoru, energetykę jądrową oraz projekty zwiększające efektywność energetyczną. W najbliższych latach będzie kontynuować współpracę w programie „Czyste Powietrze”, szczególnie w rejonach najbardziej dotkniętych smogiem. Planuje też nadal działać na rzecz poprawy efektywności energetycznej budynków mieszkalnych oraz zwiększenia wykorzystania OZE. Jako pierwszy krok we wprowadzaniu zrównoważonego finansowania, powiązanego z Taksonomią UE, w 2023 r. BGK przygotował ofertę „Finansowanie wspierające zrównoważone inwestycje”. Jest ona skierowana do firm, które planują inwestycję wnoszącą istotny wkład w osiągniecie celów środowiskowych i klimatycznych Unii Europejskiej. Oferta dotyczy finansowania: zakupu pojazdów transportu miejskiego, inwestycji w sieci wodno-kanalizacyjne, budowy i modernizacji instalacji do odzysku fosforu, zakupu pojazdów do selektywnego zbierania i transportu odpadów niebezpiecznych, budowy i montażu instalacji fotowoltaicznych, technologii kontroli wycieków, systemów odprowadzania i oczyszczania ścieków, produkcji baterii, odzysku materiałów z odpadów.

Skala zrównoważonego finansowania i związane z nią ryzyko

Wiodące dobre praktyki – WIG-BANKI

Graficzna prezentacja skali zrównoważonego finansowania

Ujawnienia związane ze zrównoważonym rozwojem mogą mieć formę narracyjną lub nie, przyjmując postać wskaźników lub wartości procentowych, które ilościowo ujmują społeczne i środowiskowe aspekty działalności organizacji. Ich publikacja jest kluczowa dla porównywalności raportowania, jak również dla osiągnięcia spójności między informacjami wykorzystywanymi dla celów zarządczych i raportowanych na zewnątrz²². Interesariusze potrzebują danych w formie wartościowej, aby oceniać postępy banków w obszarze zrównoważonego finansowania. Brak jednego, uniwersalnego zestawu wskaźników ogranicza porównywalność informacji, stąd też pożądana jest standaryzacja wskaźników w ramach sektora²³. Dotychczasowe badania poświęcone stosowaniu KPIs przez polskie spółki dowodzą, że starają się przestrzegać nowych wymagań w zakresie raportowania, jednakże sposób ich prezentacji sprawia, że informacje są dostarczane w sposób dość trudny do zrozumienia i efektywnego wykorzystania przez użytkowników²⁴.

Banki stawiają sobie konkretne cele związane z ESG. Np. PEKAO zadeklarował w swojej strategii zwiększenie udziału finansowania zielonego powyżej 4% (w 2023 r. wskaźnik ten osiągnął 7,21%) oraz ograniczenie finansowania wysokoemisyjnych projektów poniżej 1%. Ponadto, założył finansowanie projektów zrównoważonych o wartości 8 mld zł oraz wsparcie emisji obligacji ESG klientów na poziomie 22 mld zł. ING BSK przeznaczył 4,5 mld zł na finansowanie odnawialnych źródeł energii (OZE) oraz projektów proekologicznych do końca 2023 r. W BNP PARIBAS BP w 2023 r. wartość zrównoważonego finansowania udzielonego wyniosła 9,6 mld zł, w tym 6,5 mld zł finansowania celów środowiskowych (tzw. ‘zielonego’ finansowania).

Często wybrane dane dotyczące skali zrównoważonego finansowania są prezentowane przez banki w graficzny sposób. Poniżej przedstawiono przykłady banków BNP PARIBAS, BOŚ, MBANK, PKO BP, PEKAO, ING BS.

W powiązanych tabelach BNP PARIBAS zaprezentował dalsze informacje dotyczące finansowania z pozytywnym wpływem środowiskowym i społecznym, wyróżniając poszczególne działania (np. odnawialna energia, ekologiczne budownictwo, termomodernizacja budynków, GOZ, zasoby naturalne i bioróżnorodność, ochrona zdrowia, edukacja) i przypisując im konkretne wartości dla lat 2022 i 2023 oraz wskazując zmiany r/r. (rysunek 7). Szczegółową informację o wartości zrównoważonego finansowania przedstawił także w sprawozdaniu z działalności (rysunek 8).

BOŚ przedstawił efekty ekologiczne współfinansowanych projektów oraz szczegółowe dane dotyczące kredytów proekologicznych (rysunek 9). Wybrane dane są prezentowane w różnych horyzontach czasowych – od dwóch do czterech lat.

W podobny graficznie sposób wybrane kluczowe (choć różne od siebie) wartości prezentują MBANK i PKO BP (rysunek 10 i 11), a w bardziej szczegółowy sposób PEKAO (rysunek 12).

Rysunek 12. Przykład: Dane dotyczące zrównoważonego finansowania w PEKAO

Finansowanie projektów związanych z OZE

Prezentacja statystyk dotyczących finansowania przez banki z indeksu WIG-BANKI inwestycji przedsiębiorstw w projekty z obszaru OZE jest istotnie ograniczona, co utrudnia porównywalność pomiędzy bankami. ING BS jako jeden z nielicznych podmiotów prezentuje statystyki dotyczące finansowania projektów związanych z OZE (rysunek 13). W latach 2015-2023 bank przeznaczył 13,2 mld zł w obszarze korporacyjnym na finansowanie OZE (4,1 mld zł) oraz projektów ekologicznych (9,1 mld zł). Celem w obszarze OZE było 4,5 mld zł.

Na podstawie danych zaprezentowanych przez ING BS można zaobserwować pewną cykliczność w zakresie finansowania – najwyższe wartości obserwowane były w latach 2020 oraz 2022. Łącznie w badanych latach największy nacisk związany z finansowaniem inwestycji w OZE położony został przez ING BS na projekty z obszaru fotowoltaiki, a w dalszej kolejności z zakresu energetyki wiatrowej. Marginalne znaczenie obserwowano w zakresie finansowania energetyki wodnej i biogazowni.

MBANK uwzględnia rosnące znaczenie bezpieczeństwa energetycznego oraz trwającą w Polsce transformację energetyczną. Jako jeden z pierwszych banków oferował kredyty na energetykę wiatrową, natomiast, obserwując dynamicznie rosnącą rolę fotowoltaiki, poszerzył ofertę o ten segment branży OZE. Na koniec grudnia 2023 r. portfel OZE w mBanku osiągnął wartość 3,98 mld zł i obejmował kilkadziesiąt projektów farm wiatrowych, projektów fotowoltaicznych i inwestycji hybrydowych. Poziom wykorzystania limitu OZE wyniósł 79,5%. W samym 2023 roku mBank sfinansował siedem inwestycji w fotowoltaikę, dwie inwestycje w farmy wiatrowe oraz dwie inwestycje hybrydowe. Przeznaczono na nie około 1,15 mld zł. Finansowanie przez bank inwestycji w duże instalacje OZE umożliwiło stworzenie instalacji o mocy 365,5 MW w 2021 roku, 341,9 MW w 2022 roku oraz 641,0 MW w 2023 roku.

BNP PARIBAS również finansuje projekty, które dotyczą OZE (elektrownie wiatrowe, biogazownie rolnicze, małe elektrownie oraz instalacje fotowoltaiczne). Wartość finansowania na koniec 2013 wyniosła 1879 mln zł.

PEKAO w ogłoszonej w czerwcu 2021 r. Strategii ESG założył, że w latach 2021-2024 udział zielonego finansowania – obejmującego m.in. takie przedsięwzięcia jak farmy wiatrowe, instalacje fotowoltaiczne, niskoemisyjny transport czy ekologiczne budownictwo – zwiększy się do ponad 4 proc. portfela bilansowego. W 2023 r. bank podpisał umowę kredytową o wartości 105 mln zł na sfinansowanie 36 farm fotowoltaicznych o łącznej mocy 68 MW.

Finansowanie projektów OZE jest także obecne w działalności i planach m.in. banków SANTANDER i MILLENNIUM.

Ujawnienia taksonomiczne

W 2023 r., zgodnie z Rozporządzeniem ws. Taksonomii, banki były po raz pierwszy zobowiązane do ujawnienia, w jakim stopniu udzielane przez nie finansowania były zrównoważone środowiskowo. Z badania EY wynika, że banki w Polsce w sposób ograniczony finansują tego typu działalność²⁵.

Głównym wskaźnikiem zgodności z Taksonomią jest wskaźnik zielonych aktywów (GAR, Green Asset Ratio), który przedstawia udział ekspozycji (kredytów i pożyczek, dłużnych papierów wartościowych, instrumentów kapitałowych i przejętych zabezpieczeń), uznawanych za zrównoważone środowiskowo według kryteriów ustalonych przez Taksonomię, w aktywach bilansu banku²⁶. Sposób obliczania GAR zakłada uwzględnienie na poziomie licznika takich pozycji jak kredyty i zaliczki, dłużne papiery wartościowe, papiery kapitałowe i przejęte zabezpieczenia, na finansowanie działalności gospodarczej zgodnej z systematyką na podstawie kluczowego wskaźnika wyników dotyczącego obrotu i kluczowego wskaźnika wyników dotyczącego nakładów inwestycyjnych w zakresie aktywów bazowych. W mianowniku natomiast uwzględnia się wszystkie kredyty i zaliczki, wszystkie dłużne papiery wartościowe, wszystkie papiery kapitałowe i wszystkie przejęte zabezpieczenia oraz wszystkie inne aktywa bilansowe objęte zabezpieczeniem²⁷. Część banków, o istotnym znaczeniu systemowym, zobowiązana jest już do szacowania i publikowania GAR w ramach obowiązków raportowania wynikających z unijnych przepisów dotyczących ujawniania informacji na temat zrównoważonego finansowania (SFDR) oraz CSRD. GAR ma na celu zwiększenie przejrzystości w zakresie wyników środowiskowych banków oraz zachęcenie inwestorów i interesariuszy do skierowania finansowania na działania zrównoważone. Pomaga ilościowo ocenić, w jakim stopniu bilans banku jest zgodny z szeroko pojętymi celami UE w zakresie zrównoważonego rozwoju. GAR w badanych bankach nie jest wysoki. Tylko w jednym przypadku (PKO BP) GAR wg CapEx przekroczył wartość 1%. (rysunek 15, tabela 2).

Rysunek 14. Kluczowy wskaźnik wyników (GAR) według nakładów inwestycyjnych (CapEx) i według obrotu (Turnover), w %

Tabela 2. Kluczowy wskaźnik wyników (GAR) liczony w oparciu o przepływy

Aktywa zrównoważone środowiskowo ogółem (wg CapEx) to wskaźnik odnoszący się do całkowitej wartości aktywów banku, które są uznane za zrównoważone środowiskowo na podstawie nakładów inwestycyjnych (CapEx, Capital Expenditures). CapEx obejmuje środki przeznaczone na zakup, modernizację lub utrzymanie aktywów trwałych, takich jak budynki, maszyny, technologie czy infrastruktura, które przyczyniają się do realizacji celów zrównoważonego rozwoju zgodnych z Taksonomią UE. W kontekście Taksonomii UE i wskaźnika Green Asset Ratio (GAR), aktywa zrównoważone środowiskowo wg CapEx obejmują inwestycje w aktywa, które:

1. Przyczyniają się do co najmniej jednego z sześciu celów środowiskowych Taksonomii UE, takich jak (1) łagodzenie zmian klimatu; (2) adaptacja do zmian klimatu; (3) zrównoważone wykorzystywanie i ochrona zasobów wodnych i morskich; (4) przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym; (5) zapobieganie zanieczyszczeniu i jego kontrola; (6) ochrona i odbudowa bioróżnorodności i ekosystemów.
2. Nie wyrządzają poważnych szkód dla żadnego z celów środowiskowych;
3. Są prowadzone zgodnie z minimalnymi gwarancjami (procedurami mającymi zapewnić przestrzeganie Wytycznych OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych oraz Wytycznych ONZ dotyczących biznesu i praw człowieka, w tym zasad i praw określonych w ośmiu podstawowych konwencjach wskazanych w Deklaracji Międzynarodowej Organizacji Pracy dotyczącej podstawowych zasad i praw w pracy oraz zasad i praw określonych w Międzynarodowej karcie praw człowieka).
4. Spełniają techniczne kryteria kwalifikacji.

Publikacji wskaźnika zielonych aktywów (rysunek 16) towarzyszą wskaźniki zielonych gwarancji finansowych oraz zarządzanych aktywów (tabela 3).

Rysunek 15. Aktywa zrównoważone środowiskowo ogółem (wg CapEx) w mln PLN

Tabela 3. Wskaźniki zielonych gwarancji finansowych oraz zarządzanych aktywów w badanych

Analiza GAR opublikowanych przez Banki wskazuje, że udział finansowania zgodnego z Taksonomią w portfelach banków nie jest wysoki²⁸. Banki działające w Polsce, których akcje znajdują się w obrocie publicznym i dokonały za rok 2023 szczegółowych ujawnień w zakresie wskaźnika zielonych aktywów, charakteryzują się istotnie niższym zaangażowaniem w zrównoważone finansowanie (w rozumieniu taksonomicznym) niż średnia w większości krajów Unii Europejskiej.

W oparciu o badania ING Research²⁹ można wskazać, że w próbie banków poddanej analizie przeciętnie najwyższe wartości GAR obserwowano wśród banków holenderskich – na koniec 2023 r. średnia wartość wskaźnika zielonych aktywów zarówno dla obrotu (Turnover), jak i dla nakładów inwestycyjnych (CapEx) przekroczyła 10%, przy czym w niektórych bankach osiągnęła poziom 20%. Tak znacząco gorsza pozycja w zakresie skali zielonego finansowania spełniającego standardy taksonomiczne instytucji kredytowych działających w Polsce częściowo wynika z ostrożnego podejścia banków do ujmowania należności jako spełniających kryteria taksonomiczne z uwagi na początek doświadczeń w tym zakresie. Jednakże biorąc pod uwagę fakt, że wiele dużych banków działających w Polsce posiada inwestorów strategicznych charakteryzujących się istotnie wyższymi wartościami GAR (tabele 4 i 5), brak know how w obszarze klasyfikacji wynikający z perspektywy grupy nie stanowi przekonującego argumentu. Banki pełniące rolę inwestorów strategicznych z krajów UE również wskazują na restrykcyjne podejście w zakresie kwalifikowalności aktywów w Taksonomii (wiele działań, które nie spełniają jej standardów przyczynia się do przejścia na bardziej ekologiczną gospodarkę) oraz na istnienie znaczących ograniczeń w dostępnych danych i dokumentacji, posiadając przy tym istotnie wyższą wartość wskaźników niż kontrolowane przez nie banki w Polsce. W konsekwencji należy wskazać na dużą lukę w zakresie zrównoważonego finansowania między bankami działającymi w Polsce a istotną częścią instytucji kredytowych prowadzących działalność w krajach Unii Europejskiej, która powinna w najbliższych latach być znacząco ograniczona, aby zapewnić konkurencyjność polskiego sektora bankowego i ograniczyć skalę ryzyka ESG.

Tabela 4. Wartość GAR według obrotu i nakładu inwestycyjnego w wybranych bankach krajów UE, będących inwestorami strategicznymi instytucji kredytowych działających w Polsce (w %)

Tabela 5. Wartość GAR według obrotu i nakładu inwestycyjnego (przepływ) w wybranych bankach UE, będących inwestorami strategicznymi instytucji kredytowych działających w Polsce

Należy przy tym jednakże wskazać, że w niektórych ocenach eksperckich GAR jest oceniany nisko jako instrument optymalnie odzwierciedlający profile zrównoważonego rozwoju banków. Wskazuje się, że jest on umiarkowanie przydatny jako wskaźnik efektywności transformacji, a banki nie mają dodatkowej zachęty do inwestowania w odnawialne źródła energii wskutek wdrożenia taksonomii³⁰.

Zrównoważone finansowanie w kontekście ryzyka ESG

Banki uwzględniają ocenę ryzyka ESG w kluczowych obszarach działalności oraz tam, gdzie jest to wymagane przez aktualne regulacje³¹. Zarządzanie ryzykiem ESG w bankach stanowiło w ostatnich latach jeden z tzw. obszarów szczególnej uwagi nadzorczej, w szczególności w zakresie uwzględnienia ESG w modelu biznesowym, w ogólnych zasadach ładu korporacyjnego instytucji oraz uwzględnieniu czynników ESG w zarządzaniu ryzykiem oraz przy udzielaniu finansowania³². Zgodnie z opublikowaną w grudniu 2022 roku Mapą Drogową Zrównoważonych Finansów EBA, zarządzanie ryzykiem ESG stanowi jeden z głównych obszarów polityki zrównoważonego finansowania w bankach.

Prezentacja informacji w zakresie ryzyka ESG w sprawozdawczości banków z indeksu WIG-BANKI jest istotnie zróżnicowana. Dane w tym zakresie najczęściej są rozproszone – banki publikują je zarówno w raportach ESG, sprawozdaniach zarządów z działalności, jak też w ramach ujawnień w zakresie adekwatności kapitałowej. Banki różnią się znacząco pod względem oceny istotności ryzyka ESG, umiejscowienia procesów zarządzania nim w strukturze organizacyjnej, wyznaczania kapitału na pokrycie tego rodzaju ryzyka. Zróżnicowane są także wskazywane przez banki źródła danych wykorzystywanych w procesie zarządzania ryzykiem ESG.

W BNP PARIBAS BP od 2020 r. ryzyko ESG klasyfikowane jest przez bank jako ryzyko istotne. W konsekwencji ryzyko ESG uwzględnione zostało w Strategii zarządzania ryzykiem oraz Apetycie na ryzyko. Opracowano także Zasady zarządzania ryzykiem ESG i zasady pomiaru ryzyka ESG w procesie wyznaczania kapitału wewnętrznego Banku (ICAAP). Plan kapitałowy BNP PARIBAS BP na lata 2022-2025 uzupełniono o limity na pokrycie ryzyka ESG wyznaczone w oparciu o dokonany pomiar ryzyka. Analizując ryzyko ESG, BNP PARIBAS BP bierze pod uwagę czynniki, które mogą mieć pozytywny lub negatywny wpływ na wyniki finansowe, wypłacalność klientów lub na wartość przedsiębiorstwa. Wśród czynników środowiskowych analizie podlegają m.in. emisje gazów cieplarnianych, zużycie energii i wydajność, zanieczyszczenia wody, powietrza i gleby, efektywne zarządzanie zużyciem wody (ryzyko niedoboru słodkiej wody), degradacja gleby, wylesianie, zużycie zasobów naturalnych, zarządzanie odpadami, ryzyko odpowiedzialności finansowej za negatywny wpływ prowadzonej działalności (odszkodowania, kary); wśród czynników społecznych m.in. integracja różnych grup społecznych, wspieranie spójności społecznej, poszanowanie różnorodności, ochrona sygnalistów, inwestycje w kapitał ludzki i społeczności.

Rysunek 17. Zmiana sposobu klasyfikacji ryzyka ESG w prezentacji szacunków kapitału wewnętrznego w BNP PARIBAS BP w 2023 r. (względem 2022 r.)

ROK 2022

ROK 2023

BNP PARIBAS jako jedyny wśród analizowanych podmiotów zdecydował się na ilościową prezentację znaczenia ryzyka ESG w kalkulacji kapitału wewnętrznego, przy czym nie jest on jedynym bankiem informującym o szacowaniu kapitału wewnętrznego na pokrycie ryzyka ESG. W sprawozdaniu zarządu grupy BNP PARIBAS za 2022 rok prezentował dokładną informację o kapitale wewnętrznym związanym z ryzykiem ESG, jednakże w raporcie za 2023 rok informacja ta została zaprezentowana zbiorczo (agregacja ryzyka ESG z ryzykiem kredytowym). Zmiana podejścia prezentacji danych utrudnia porównywalność danych (rysunek 18). Jednocześnie w informacjach dotyczących adekwatności kapitałowej grupy BNP PARIBAS BP na 31.12.2023 r. kapitał wewnętrzny z tytułu ryzyka ESG podlegał szacunkowi i był prezentowany jako osobna kategoria (stanowił 1,03% kapitału wewnętrznego ogółem wobec 0,67% w 2022 r.)³³. BNP PARIBAS BP wskazuje także, że zalicza ryzyko ESG do grup ryzyk trudno mierzalnych i prowadzi jego pomiar z wykorzystaniem połączenia metody ilościowej i jakościowej.

W BNP PARIBAS BP od 30.06.2021 r. w przypadku każdego nowego finansowania oraz zwiększenia dotychczasowego finansowania, ocena ryzyka ESG została uwzględniona w procesie oceny ryzyka kredytowego dla klientów korporacyjnych oraz MŚP. Od 1.09.2021 r. ocena ryzyka ESG została uwzględniona także dla klientów mikro. Ocena ESG przeprowadzana na podstawie informacji uzyskanych od klientów jest uwzględniana w analizie kredytowej. Bank opracował kwestionariusze oceny ESG, które zostały zaimplementowane w procesie kredytowym. Stosowane przez BNP PARIBAS BP podejście do analizy ryzyka ESG skupione jest na ocenie dwóch perspektyw: istotności wpływu oraz istotności finansowej. W przypadku identyfikacji wysokiego poziomu ryzyka ESG istnieje możliwość obniżenia ratingu klienta. W 2022 r. BNP PARIBAS BP przeprowadził 29 553 ocen ryzyk ESG w procesach kredytowych.

W przypadku klientów strategicznych BNP PARIBAS BP stosuje również kompleksową ocenę poziomu zaawansowania praktyk zrównoważonego rozwoju (ESG Assessment). Analiza jest wykonywana na podstawie rozbudowanych kwestionariuszy sektorowych, które odpowiadają regulacjom unijnym w obszarze zrównoważonego rozwoju i skupiają się na czynnikach ESG istotnych dla danej branży. W BNP PARIBAS BP obowiązują także zasady Equator Principles (EP) służące do identyfikowania, oceny i zarządzania ryzykiem związanym z finansowaniem danego przedsięwzięcia i jego wpływu na środowisko oraz społeczeństwo. Zasady zapewniają minimalne standardy przeprowadzania badań due diligence projektów.

SANTANDER BP nie dokonuje wydzielenia ryzyka ESG jako odrębnej kategorii ryzyk istotnych dla banku. Zastosowane podejście polega na analizie i ocenie transmisji ryzyk klimatycznych na ryzyka bankowe, zgodnie z rekomendacjami TCFD. W banku dokonuje się podziału na ryzyka fizyczne i transformacyjne, a następnie analizuje się oddziaływanie każdej grupy w kontekście bazowych kategorii ryzyka.

Ryzyka fizyczne bank dzieli na dwie kategorie: wynikające z rosnącej dotkliwości i częstotliwości ekstremalnych zjawisk pogodowych (gwałtowne ryzyka fizyczne) – w wielu sektorach mogą one powodować bezpośrednie uszkodzenie aktywów oraz przerwy w funkcjonowaniu infrastruktury. Ryzyka te mogą wpływać na podmioty gospodarcze również pośrednio, poprzez konieczność zmiany profilu ich działalności, zwiększenie kosztów (np. ubezpieczenia) lub wręcz uniemożliwienie im prowadzenia działalności; oraz związane ze stopniową i długotrwałą zmianą wzorców klimatycznych w średnim i długim okresie, zwłaszcza w wyniku wzrostu średnich temperatur (chroniczne ryzyka fizyczne) – związane w szczególności z sektorem rolnym (np. erozja ziemi), energetycznym (sytuacja hydrologiczna i długotrwałe susze ograniczające możliwość wykorzystania wody rzecznej do chłodzenia), ale także produkcja drzewna (pożary).

Wśród ryzyk transformacyjnych, związanych z procesem przechodzenia w kierunku gospodarki niskoemisyjnej, zgodnie z celami porozumienia paryskiego oraz strategicznym kierunkiem wyznaczonym w ramach Europejskiego Zielonego Ładu SANTANDER BP wyróżnia ryzyka regulacyjne, ryzyka technologiczne, ryzyka rynkowe, ryzyka reputacyjne. Bank ten raportuje też konsekwencje oddziaływania ryzyk ESG na proces zarządzania kluczowymi kategoriami ryzyka. Przykładowo w zakresie ryzyka kredytowego włącza ryzyka ESG w proces oceny i monitoringu ryzyka kredytowego, zarówno na poziomie klienta, jak i na poziomie portfela kredytowego.

Za szczególnie wartościowe należy uznać wprowadzenie przez SANTANDER BP nowej metodyki identyfikacji sektorów wrażliwych na ryzyka klimatyczne oraz oceny istotności ryzyk klimatycznych dla tych sektorów. Sektory w największym stopniu podlegające ryzykom klimatycznym zidentyfikowano na podstawie wytycznych TCFD oraz UNEP FI. Dla zidentyfikowanych sektorów została wypracowana macierz istotności ryzyk klimatycznych (na poziomie poszczególnych sektorów), która stała się podstawą raportowania dla portfeli: Bankowości Biznesowej i Korporacyjnej (BCB), Bankowości Korporacyjnej i Inwestycyjnej (CIB) oraz małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) oraz dla portfela kredytów hipotecznych.

Wypracowana macierz istotności jest obecnie wykorzystywana w procesie raportowania istotności ryzyk klimatycznych w portfelu SANTANDER BP. W kolejnych etapach zakłada zastosowanie jej w innych procesach (m.in. jako elementu oceny ryzyka środowiskowego i społecznego na poziomie poszczególnych klientów). Dalsze prace nad pogłębieniem analizy ryzyk klimatycznych zmierzają do uwzględnienia ocen ilościowych oraz włączenia ich do Risk Dashboard – zagregowanej informacji na temat ryzyka prezentowanej na poziomie zarządu oraz rady nadzorczej. Docelowo wyniki analizy istotności będą wykorzystywane do definiowania apetytu na ryzyko. Za prawidłowe uznać należy wyodrębnienie kredytów hipotecznych jako portfela wrażliwego na ryzyko klimatyczne.

Za pozytywny przykład oceny wrażliwości banku na ryzyka klimatyczne w kontekście zdolności do zrównoważonego finansowania należy uznać przeprowadzenie przez SANTANDER BP w 2023 r. analizy wrażliwości portfela na ryzyka klimatyczne, biorąc pod uwagę ocenę wrażliwości najbardziej narażonych sektorów wchodzących w jego skład. Analizy dokonano w trzech horyzontach czasowych – krótkim (2030), średnim (2040) i długim (2050). Zdecydowano o wykorzystaniu scenariuszy klimatycznych (ograniczenia wzrostu temperatury do poniżej 2°C – Below 2°C; opóźnionej transformacji – Delayed Transition; realizacji obecnie obowiązujących polityk – Current Policies; zdefiniowanych przez Network for Greening the Financial System (NGFS) – grupę banków centralnych i instytucji nadzoru skupiającą ponad 130 instytucji (w EBC, BoA, FED). Przeanalizowano kształtowanie się ryzyk fizycznych i transformacyjnych w 11 sektorach najbardziej wrażliwych na ryzyka klimatyczne, w których aktywność prowadzą klienci Banco Santander. 9 spośród tych 11 sektorów jest materialnie reprezentowanych w SANTANDER BP.

W oparciu o macierz wrażliwości SANTANDER BP przeprowadza kalkulację ekspozycji na ryzyka klimatyczne, umożliwiającą uzyskanie informacji o tym, jaką część portfela kredytowego w danym segmencie (Bankowość Biznesowa i Korporacyjna – BCB, Bankowość Korporacyjna i Inwestycyjna – CIB, małe i średnie przedsiębiorstwa – MŚP) będą stanowiły sektory z określonej kategorii ryzyka, przy założeniu braku zmian w strukturze portfela względem 2023 r. Kalkulacja prowadzona jest osobno dla ryzyk fizycznych i transformacyjnych. Trwają również przygotowania do przeprowadzenia w 2024 r. stress-testu klimatycznego, który weźmie pod uwagę zarówno scenariusz realizacji ryzyk transformacyjnych, jak i dodatkowe czynniki powiązane z materializacją ryzyk fizycznych.

Wśród źródeł danych wykorzystywanych w zarządzaniu ryzykiem ESG wskazywanych przez SANTANDER BP należy wskazać: centralny rejestr charakterystyki energetycznej budynków; bazy prowadzone przez Biuro Informacji Kredytowej; informacje od innych zewnętrznych dostawców (brak szczegółowych informacji).

W zakresie uwzględniania ryzyk ESG przy szacowaniu i monitorowaniu ryzyka kredytowego SANTANDER BP stosuje: procedurę „Analiza ryzyka środowiskowego, społecznego i zmian klimatycznych”, obowiązującą klientów z segmentu Bankowości Korporacyjnej i Inwestycyjnej (CIB) oraz procedurę „Analiza ryzyka środowiskowego i społecznego klientów PBBIK”, obowiązującą klientów z segmentu Bankowości Biznesowej i Korporacyjnej (BCB). Dodatkowo Klienci globalni (w szczególności sektory paliwowy i energetyczny, przemysł wydobywczy i metalurgia oraz surowce miękkie) podlegają opracowanej przez Grupę analizie ryzyka ESCC (Enviromental Social & Climate Change) – planowane rozszerzenie na sektor samochodowy, spożywczy i chemiczny (w szczególności produkcję plastiku i agrochemię). Dla klientów z sektorów o wysokich emisjach CO2 (energetyki opartej na paliwach kopalnych, wydobyciu węgla, linii lotniczych oraz produkcji stali) dokonywana jest ustrukturyzowana analiza planów transformacji działalności w kierunku niższej emisyjności. W przypadku międzynarodowych klientów korporacyjnych, analiza ryzyka fizycznego i transformacyjnego jest w sposób jakościowy brana pod uwagę w procesie oceny ratingowej klienta. W razie istotnego wpływu tych czynników na ocenę ryzyka kredytowego dodawany jest stosowny opis do ratingu. W przypadku finansowania projektów zastosowanie ma analiza zgodna z Equator Principles, czyli standardem rynkowym i wspólnym językiem oceny ryzyka środowiskowego i społecznego w projektach wśród dużych instytucji finansowych na świecie. Ocena ta dokonywana jest w ramach wdrożonej w 2023 r. procedury „Analiza ryzyk ESCC dla finansowanych projektów”, przy współpracy linii biznesowej oraz analityków ESCC. W pierwszym kroku skutkuje ona określeniem kategorii projektu, która zależy od potencjalnego wpływu na kwestie środowiskowo-społeczne. Następnie prowadzi się analizę wpływu na środowisko i społeczeństwo, której szczegółowość zależy od przyznanej kategorii. Rekomendacja wynikająca z analizy staje się elementem aplikacji kredytowej.

Dla pozostałych klientów korporacyjnych SANTANDER BP stosuje obecnie w znacznym stopniu automatyczny algorytm, umożliwiający preselekcję ryzyk klimatycznych, w wyniku której klienci otrzymują statusy w ramach poszczególnych obszarów, tzw. flagi środowiskowe. Są one nadawane wszystkim klientom w ramach analizy portfelowej, przeprowadzonej na bazie charakterystyk poszczególnych przedsiębiorstw (w tym sekcji PKD, w której prowadzą działalność). Dodatkowo w przypadku zidentyfikowania potencjalnego podwyższonego ryzyka ESG przez któregokolwiek z uczestników procesu kredytowego (bankiera, analityka kredytowego lub Komitetu Kredytowego) do Biura Zarządzania Ryzykiem ESG kierowana jest prośba o dodatkową analizę indywidualną (proces ten nie jest jeszcze sformalizowany

Trwają prace nad zgromadzeniem danych umożliwiających właściwe odzwierciedlenie ryzyk klimatycznych w wycenie zabezpieczeń, zgodnie z pismem KNF z marca 2023 r. komunikującym oczekiwania nadzorcze w obszarze ESG. Pozwoli to zdefiniować procedury skutkujące wymogiem dostarczania przez zewnętrzne podmioty wyceniające określonych danych i odzwierciedlenia zdefiniowanych ryzyk w wycenach nieruchomości.

Od stycznia 2024 r. obowiązuje w SANTANDER BP ujednolicony i uszczelniony proces pozyskiwania świadectw charakterystyki energetycznej budynków dla nieruchomości stanowiących zabezpieczenie spłaty kredytu, jeżeli cel kredytowania jest tożsamy z nieruchomością stanowiącą zabezpieczenie. Proces ten pozwoli na masowe pozyskiwanie danych o energochłonności i emisyjności CO₂ na poziomie nieruchomości.

Prowadzone są również projekty mające na celu pozyskanie danych ze źródeł zewnętrznych, w tym m.in.: dotyczących ryzyk fizycznych na poziomie gminy, z uwzględnieniem zjawisk chronicznych i nagłych, odpowiednich scenariuszy klimatycznych oraz horyzontów czasowych, a także z centralnego rejestru charakterystyki energetycznej budynków.

W przypadku PKO BP ryzyko ESG również nie zostało uznane za odrębny rodzaj ryzyka. Jest ono w ocenie tego banku przekrojowym ryzykiem, wpływającym na poszczególne rodzaje ryzyka, w szczególności na ryzyko kredytowe. Bank na bieżąco realizuje plan integracji ryzyka ESG z systemem zarządzania ryzykiem. Ryzyko ESG zostało zdefiniowane przez PKO BP jako ryzyko negatywnych skutków finansowych, będących konsekwencją obecnego lub przyszłego wpływu czynników ryzyka ESG na klientów i kontrahentów lub pozycje bilansu banku.

W ocenie ratingowej klientów korporacyjnych, firm i przedsiębiorstw PKO BP każdorazowo klasyfikuje wpływ czynników środowiskowych, społecznych oraz związanych z zarządzaniem (tzw. czynniki ESG) na zdolność kredytową klienta. W ramach rozwiązań chmurowych w obszarze zarządzania ryzykiem ESG PKO BP przeprowadził budowę algorytmów wyznaczania zagrożenia klimatycznego i bazy danych o ryzyku klimatycznym (zakres danych w systemach banku dotyczy między innymi zagrożenia powodziowego, podtopień i suszy do adresów zabezpieczeń hipotecznych i adresów siedzib firm). Dodatkowo pozyskał dane sektorowe o ryzykach fizycznych; dokonał automatyzacji pozyskania danych o rzeczywistej efektywności energetycznej nieruchomości (EP) z Centralnego Rejestru Charakterystyk Budynków do bazy ryzyka kredytowego dla nieruchomości będących zabezpieczeniami kredytów; przygotował narzędzia do obsługi weryfikacji zgodności z Taksonomią (w formie ankiet). W ramach współpracy PKO BP ze Stowarzyszeniem PCAF (Partnership for Carbon Accounting Financials) w zakresie emisyjności bank m.in. pozyskuje dane sektorowe i posiada dostęp do baz PCAF.

W PKO BP zarządzanie ryzykiem ESG umiejscowione jest w obszarze Wiceprezesa nadzorującego Obszar Zarządzania Ryzykiem, w ramach którego funkcjonuje Zespół Ryzyka ESG. Zespół w szczególności identyfikuje, monitoruje i ocenia istotność ryzyka ESG w Banku oraz zapewnia jego raportowanie, a także koordynuje wdrażanie spójnych standardów zarządzania ryzykiem w Grupie Kapitałowej Banku, dotyczących ograniczania wpływu czynników klimatycznych (ESG) na poszczególne rodzaje ryzyka, w tym na poziom ryzyka portfela kredytowego Banku. Jednym z elementów zarządzania ryzykiem z zakresu ochrony środowiska jest strategiczny limit tolerancji na ryzyko ESG. Miarą tolerancji tego ryzyka jest iloraz wartości kredytów dla klientów z branż wysokoemisyjnych i wartości sumy bilansowej PKO BP. W 2023 r. udział kredytów dla klientów z branż wysokoemisyjnych wyniósł 0,19% przy limicie tolerancji ≤1,6% wobec wartości na koniec 2022 r. wynoszącej 0,38%. Limit ten jest monitorowany kwartalnie i raportowany do zarządu.

W PEKAO ryzyko ESG uznane zostało za ryzyko istotne, przy czym jest zarządzane w ramach innych rodzajów ryzyka zidentyfikowanych w działalności podmiotu, na które mają wpływ czynniki ryzyka ESG. Bank przyjął dość szeroką definicję ryzyka ESG, stanowiącą, że jest to ryzyko strat wynikających z wszelkich negatywnych skutków finansowych dla Banku, spowodowanych obecnym lub przyszłym wpływem czynników środowiskowych, społecznych lub związanych z ładem korporacyjnym na kontrahentów Banku lub na aktywa, w które Bank inwestuje, dzieląc je na ryzyko z zakresu ochrony środowiska (także w podkategoriach ryzyka fizycznego i przejścia), ryzyko społeczne, ryzyko z zakresu ładu korporacyjnego.

W ramach oceny profilu ryzyka rynkowego PEKAO przeprowadza testy warunków skrajnych badające wpływ materializacji czynników ryzyka ESG na wynik finansowy i kapitał w scenariuszu zmian spreadów kredytowych dla poszczególnych sektorów emitentów papierów dłużnych. Wyniki są raportowane w cyklu miesięcznym Komitetowi Aktywów Pasywów i Ryzyka oraz kwartalnie Zarządowi Banku i Radzie Nadzorczej.

W zakresie ryzyka operacyjnego w analizie scenariuszowej uwzględniony został scenariusz dotyczący greenwashingu, którego celem jest oszacowanie potencjalnych strat operacyjnych przy hipotetycznym założeniu, że informacje przedstawiane przez Bank w obszarze ESG nie są wystarczająco precyzyjne. W celu optymalizacji procesu zarządzania ryzykiem operacyjnym, Bank opracował zasady klasyfikacji, dokonał przeglądu oraz odpowiednio oflagował zdarzenia operacyjne oraz kluczowe wskaźniki ryzyka związane z czynnikami ESG.

W przypadku występowania zagrożeń ekologicznych, związanych z rodzajem działalności gospodarczej prowadzonej przez kredytobiorców, PEKAO współpracuje z klientami w celu zmniejszenia potencjalnych konsekwencji mogących wyniknąć z ryzyka ekologicznego. Współpraca ta ma na celu identyfikację, ocenę stopnia występowania oraz ograniczanie ryzyka środowiskowego, społecznego i ryzyka klimatu i jest prowadzona w ramach procesu oceny ryzyka kredytowego, na podstawie metodologii i przy wykorzystaniu odpowiednich wytycznych opracowanych przez Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju oraz EBA. W razie stwierdzenia, że klient nie jest zdolny do minimalizacji ryzyka ESG, PEKAO określa warunki dotyczące podjęcia określonych działań z zakresu ekologii w czasie trwania transakcji, między innymi może włączyć stosowne klauzule ekologiczne do umowy kredytowej. PEKAO dąży do zmiany struktury bilansowej portfela kredytowego poprzez stopniowe ograniczanie zaangażowania finansowego wobec działalności wysokoemisyjnej, przy jednoczesnym zwiększaniu zaangażowania w finansowanie projektów o charakterze zielonym lub zrównoważonym. Bank uznaje za społecznie pożądane inwestycje infrastrukturalne, które charakteryzują się niską emisją CO2 i są odporne na zmianę klimatu i katastrofy, oraz wspiera transformację polskiej energetyki poprzez m.in. finansowanie projektów, których celem jest poprawa efektywności energetycznej, zmiana miksu energetycznego (wdrażanie rozwiązań niskoemisyjnych i energooszczędnych) i dostosowanie do rosnących wymogów środowiskowych.

Zgodnie z Polityką Ryzyka Kredytowego obowiązującą w PEKAO, klient podlega ocenie pod kątem przestrzegania zasad społecznej odpowiedzialności biznesu, mając na uwadze takie negatywne aspekty działalności jak: korupcja, nieprzestrzeganie przepisów BHP, praca przymusowa oparta na wyzysku, zatrudnianie małoletnich niezgodnie z przepisami prawa, praktyki dyskryminacyjne, eksploatacja rzadkich zasobów naturalnych, testowanie produktów na zwierzętach i okrucieństwo wobec zwierząt, nieetyczne działania w stosunku do kontrahentów lub konkurencji, uzasadnione protesty lokalne związane z prowadzoną działalnością klienta, wytwarzanie produktów lub oferowanie usług szkodliwych dla konsumentów. W procesie analizy zgodności ekspozycji z taksonomią dla podmiotów niefinansowych podlegających wymogom ujawnień zgodnie z NFRD, Bank ocenił ryzyko społeczne ekspozycji na podstawie analizy spełniania Minimalnych Gwarancji przez wyżej wymienionych klientów.

W relacjach z klientami biznesowymi, PEKAO, wraz z oceną zdolności kredytowej i ryzyka kredytowego sensu stricto, ocenia w szczególności: ryzyko prawne, reputacji, polityczne, ryzyko nieprzestrzegania przez klienta zasad społecznej odpowiedzialności biznesu, prania pieniędzy i finansowania terroryzmu (np. poprzez identyfikację i weryfikację klienta, ustalenie struktury własności oraz identyfikację beneficjenta rzeczywistego, powiązań z krajami wysokiego ryzyka, w tym z rajami podatkowymi, ocenę ryzyka AML), ryzyko konfliktu interesów.

HANDLOWY również traktuje ryzyko ESG jako czynnik przekrojowy, dąży on do zintegrowania zarządzania tym ryzykiem ze standardowymi procesami i programami zarządzania ryzykiem w banku. W 2023 r. HANDLOWY w ramach ICAPP dokonał dedykowanej analizy ryzyka klimatycznego i uwzględnił je w Apetycie na ryzyko. Uwzględnił także to ryzyko w testach warunków skrajnych, poprzez pryzmat skutków pogorszenia oceny ratingowej klientów w branżach obarczonych podwyższonym ryzykiem klimatycznym. Bank ustanowił ograniczenie dla ekspozycji o negatywnym wpływie na środowisko i społeczeństwo (w grupie A).

Ocena ryzyka ESG jest integralną częścią procesu oceny zdolności kredytowej i ma charakter trójetapowy – wstępnej oceny ryzyka ESG (na poziomie doradcy bankowego), indywidualnej weryfikacji i aprobaty (na poziomie aprobaty decydentów biznesowych i kredytowych), monitorowania i raportowania. HANDLOWY monitoruje ekspozycje na ryzyko klimatyczne w portfelu kredytowym w podziale na bankowość przedsiębiorstw i bankowość korporacyjną (rysunek 20).

Wartym uwagi jest stworzenie przez HANDLOWY tabeli branżowych Ratingów Ryzyka Klimatycznego, zawierającej ocenę ryzyka fizycznego i przejścia dla poszczególnych branż. Rating Ryzyka Klimatycznego dla klienta jest przypisywany w oparciu o połączenie ratingu Przejścia i Fizycznego. Rating Ryzyka Klimatycznego podlega corocznej ewaluacji, z uwzględnieniem zmian w regulacjach, uwarunkowaniach makroekonomicznych i oczekiwaniach społecznych.

Ryzyko ESG zostało uznane przez ING BS za czynnik wzmacniający istniejące tradycyjne kategorie ryzyka – ryzyko kredytowe, rynkowe, płynności i finansowania oraz operacyjne. ING BS szczegółowo analizuje i prezentuje kanały transmisji ryzyka ESG do innych kategorii ryzyka w podziale na podkategorie ryzyka ESG i podjęte działania. W zakresie oddziaływania ryzyka transformacji na ryzyko kredytowe, ING BS m.in. realizuje deklarację odejścia od finansowania działalności związanej z wydobyciem, handlem lub wytwarzaniem energii elektrycznej/ cieplnej z węgla energetycznego; identyfikuje sektory najbardziej narażone na ryzyko transformacji (w ramach tzw. heatmapy ryzyk klimatycznych i środowiskowych) i uwzględnia wzrost ryzyka w ocenie zdolności kredytowej; zbiera informacje o emisjach i planach transformacyjnych największych klientów z sektorów o najwyższym ryzyku transformacji; przeprowadził test warunków skrajnych uwzględniający ryzyko transformacji, który wykazał wpływ ryzyka transformacji na poziom kosztów ryzyka portfela kredytów korporacyjnych. W obszarze kredytów hipotecznych ING BS cyklicznie weryfikuje portfel detaliczny pod względem efektywności energetycznej nieruchomości przyjętych na zabezpieczenie; ustalił maksymalny udział nowego finansowania przeznaczonego na nieruchomości o najniższej efektywności energetycznej; cyklicznie szacuje emisje z portfela detalicznych kredytów hipotecznych i portfela kredytów finansujących nieruchomości komercyjne; przeprowadził testy warunków skrajnych w segmencie detalicznym dla kredytów hipotecznych, który wykazał wpływ ryzyka transformacji na poziom kosztów ryzyka portfela detalicznych kredytów hipotecznych.

W zakresie ryzyka fizycznego klimatu ING BS w segmencie detalicznym dla kredytów hipotecznych wprowadził obowiązkowe ubezpieczenie od powodzi dla nowego finansowania, na bazie analizy, która wskazała zagrożenie powodzią, jako najistotniejsze z zagrożeń fizycznych, na które eksponowany jest ten portfel; wdrożył metodykę służącą ocenie udziału ekspozycji wrażliwej na gwałtowne lub długotrwałe zagrożenia fizyczne w ekspozycji wobec przedsiębiorstw i monitoruje ten udział cyklicznie.

W ramach ryzyka fizycznego środowiskowego i ryzyka społecznego ING BS prowadzi m.in. stały monitoring złej prasy przedsiębiorstw, które z uwagi na prowadzenie przez nich działalności wywierającej negatywny wpływ na środowisko lub negatywny wpływ na pracowników/ społeczności mogłyby zwiększyć ryzyko niewypłacalności.

W ramach ryzyka zgodności regulacyjnej, ryzyko straty finansowej banku w wyniku sankcji regulacyjnych z tytułu niezgodności wewnętrznych polityk i instrukcji z regulacjami zewnętrznymi w zakresie ESG, a także z tytułu nieadekwatności procesów służących zapewnieniu tej zgodności jest ograniczane poprzez: zmiany w strukturze organizacyjnej ING, wdrożenie Polityki Zarządzania Ryzykiem ESG, Instrukcji ESG, działalność Projektu Modelu Danych ESG zapewniającego zgodność regulacyjną raportowania ESG banku.

Polityka zarządzania ryzykiem ESG realizowana jest w ramach trzech linii obrony – powszechnie w ramach pierwszej linii obrony, która identyfikuje, ocenia i monitoruje ryzyko ESG w ramach standardowego procesu / swojej standardowej roli, opisanej w Polityce zarządzania ryzykiem kredytowym w ING BS, Polityce zarządzania ryzykiem operacyjnym w ING BS, Polityce zgodności ING BS. W drugiej linii obrony, w ramach Departamentu Regulacji Ryzyka, wydzielony został Zespół Ryzyka ESG. W ramach trzeciej linii obrony Departament Audytu Wewnętrznego w zakresie ryzyka ESG uwzględnia i ocenia w swoich przeglądach zakres przygotowania banku do zarządzania tym ryzykiem.

Wartym uwagi przedsięwzięciem jest wprowadzenie przez ING BS programu pilotażowego dotyczącego formularza oceny ryzyka środowiskowego transformacji w 2023 r. Jego wypełnienie było obligatoryjne w procesie kredytowym dla największych klientów w segmencie średnich i dużych przedsiębiorstw, spełniających określone warunki, takie jak np. działalność w sektorze wysokiego lub średniego ryzyka transformacji, zgodnie z przyjętą przez bank metodyką oceny ryzyk środowiskowych. W ramach formularza klienci przekazują informacje między innymi o ich śladzie węglowym w zakresach I, II, III i o planach jego ograniczenia, o odpowiedzialności zarządu i o zasobach ludzkich w kontekście zrównoważonego rozwoju oraz o przychodach i kosztach z paliw kopalnych. W trakcie pilotażu bank uzyskał odpowiedzi od blisko 400 klientów.

MBANK wdrożył kwestie związane z ESG w dokumentacji kredytowej oraz w procesie wewnętrznej oceny adekwatności kapitałowej (ICAAP). W 2023 r. dokonano pierwszej oceny istotności ryzyka ESG. Bank analogicznie jak inne instytucje kredytowe z WIG-BANKI definiuje zadania w zakresie zarządzania ryzykiem zgodnie ze schematem trzech linii obrony: pierwszą linię obrony stanowią jednostki biznesowe, których zadaniem jest uwzględnianie aspektów związanych z ryzykiem i kapitałem przy podejmowaniu wszystkich decyzji w granicach apetytu na ryzyko określonego dla Grupy; druga linia obrony – to przede wszystkim jednostki organizacyjne obszaru zarządzania ryzykiem oraz Departament Bezpieczeństwa, Inspektor Danych Osobowych i Departament Compliance (Opracowanie ram i wytycznych dla potrzeb zarządzania poszczególnymi rodzajami ryzyka, wsparcie i nadzór Biznesu w ich wdrażaniu oraz niezależne analizy i ocena ryzyka). Trzecia linia obrony działa niezależnie od Biznesu i jest nią Audyt Wewnętrzny niezależnie oceniający zarządzanie ryzykiem przez pierwszą i drugą linię obrony.

Ryzyka ESG w ramach systemu zarządzania ryzykiem, zostały ujęte w Strategii Zarządzania Ryzykiem Grupy Kapitałowej ALIOR jako ryzyka przekrojowe oraz włączone w proces wewnętrznej oceny adekwatności kapitałowej (ICAAP). Ryzyka ESG wpływają na poszczególne, rozpoznawane rodzaje ryzyka w tym banku, do których należą ryzyko: kredytowe, operacyjne, rynkowe, płynności, reputacji i braku zgodności. Ryzyko środowiskowe, społeczne i związane z zarządzaniem zostały uwzględnione w procesie określania apetytu na ryzyko, a kwestie z zakresu ESG wdrożone do wewnętrznych instrukcji i procedur służących systemowi zarządzania ryzykiem. W ALIOR proces identyfikacji czynników ryzyk ESG w operacjach finansowania prowadzony jest na etapie weryfikacji wniosku kredytowego, analizy sytuacji ekonomiczno–finansowej w procesie kredytowym, a także w procesie monitoringu indywidualnego. Poziom ryzyka wyznaczany jest przy wykorzystaniu Karty ryzyk ESG, która umożliwia ustalenie poziomu ryzyka środowiskowego, społecznego, związanego z zarządzaniem oraz ryzyka fizycznego i ryzyka przejścia. Elementem wpływającym na wyznaczenie poziomu ryzyk ESG jest branża prowadzonej działalności, lokalizacja siedziby i miejsca prowadzonej działalności lub lokalizacja prowadzonego przedsięwzięcia. W określonych przypadkach Bank wymaga pogłębionej analizy czynników ryzyk ESG (Due Diligence) oraz dodatkowych dokumentów (ekspertyzy i informacje dodatkowe). Bank dokonuje kontroli efektywności przyjętych rozwiązań w ramach przeprowadzanych cyklicznie analiz, w tym sporządzanych na potrzeby raportów Systemu Informacji Zarządczej. Dokonywany na tej podstawie cykliczny przegląd portfela pozwala ocenić efektywność i skuteczność wprowadzonych narzędzi wykorzystywanych w procesie zarządzania ryzykami ESG. Podobnie jak pozostałe banki ALIOR uwzględnia podział na ryzyka fizyczne i przejścia (transformacji).

Bank MILLENNIUM przyjmując koncepcję wpływu ryzyka ESG na ryzyko kredytowe, dokonuje systematyki podejmowanych działań w oparciu o poszczególne segmenty kredytobiorców – wyróżnia klientów korporacyjnych, segment small business oraz klientów detalicznych. Dla każdej grupy wskazuje na podejmowane działania w zakresie zarządzania i redukcji ryzyka (rysunek 21).

W ramach analiz portfela kredytowego przedsiębiorstw, MILLENNIUM przeprowadza przegląd branż pod kątem emisyjności. Analiza ta wykazała, że bank ten posiada niską ekspozycję na branże ze średnio-wysoką ekspozycją na ryzyko przejścia (około 5% całego portfela kredytowego Banku). MILLENNIUM nie posiada koncentracji ekspozycji w branżach charakteryzujących się typowo wyższym narażeniem na ryzyko fizyczne związane ze zmianami klimatu (np. takich jak rolnictwo). Ponadto, na podstawie przeprowadzonej analizy map ryzyka klimatycznego dla Polski oraz analizy materialności, Bank stwierdza, że posiada znikomy wolumen ekspozycji w regionach o podwyższonym ryzyku fizycznym (około 1% całego portfela kredytowego Banku).

Na podstawie przeprowadzonych oszacowań w portfelu kredytów hipotecznych udzielanych konsumentom, MILLENNIUM aktualnie nie identyfikuje w portfelu finansowania nieruchomości, które klasyfikowałyby się do dwóch najniższych (najgorszych) klas efektywności energetycznej. Bank monitoruje na bieżąco zmiany legislacyjne dotyczące wprowadzenia w Polsce kryteriów dla poszczególnych klas efektywności energetycznej oraz rozwój otoczenia regulacyjnego pod kątem ewentualnych ograniczeń co do możliwości sprzedaży / wynajmu nieruchomości nieefektywnych energetycznie. Portfel MILLENNIUM jest rozproszony i zdywersyfikowany geograficznie na terytorium Polski. Bank nie posiada koncentracji finansowych nieruchomości w obszarach o podwyższonym ryzyku fizycznym. Zróżnicowanie geograficzne zapewnia większą odporność na ryzyka fizyczne związane ze zmianami klimatycznymi, takie jak powodzie lub podtopienia.

Bank MILLENNIUM nie identyfikuje w swoim portfelu koncentracji finansowania konsumentów zatrudnionych w branżach narażonych na istotnie na ryzyko przejścia. Portfel kredytów niezabezpieczonych hipotecznie dla konsumentów jest rozproszony i zdywersyfikowany geograficznie na terenie Polski, co przekłada się na brak koncentracji finansowania konsumentów zamieszkałych w regionach o podwyższonym ryzyku fizycznym.

W BOŚ podstawowym dokumentem regulującym kwestie zarządzania ryzykiem związanym ze zrównoważonym finansowaniem jest Polityka zarządzania ryzykiem ESG, która określa system zarządzania ryzykiem ESG dostosowany do specyfiki, wielkości i złożoności tego podmiotu finansowego. Polityka definiuje ryzyko ESG, określa cele zarządzania ryzykiem ESG, określa organizację systemu zarządzania ryzykiem ESG, ustala proces zarządzania ryzykiem ESG, tolerancję na ryzyko ESG oraz proces kontroli i oceny ryzyka ESG. W 2021 r. do procesu oceny ryzyka kredytowego wprowadzono zasady oceny ryzyk ESG występujących u potencjalnych kredytobiorców (przedsiębiorców oraz jednostek samorządu terytorialnego). W ocenie ryzyk ESG bierze się pod uwagę takie czynniki jak: czy prowadzona działalność jest zgodna z prawem w zakresie ochrony środowiska, czy działalność nie prowadzi do zanieczyszczenia środowiska, czy przestrzegane są prawa pracownicze, czy działalność nie wpływa negatywnie na lokalne stosunki społeczne, czy występują procesy korupcyjne, czy dane klientów są chronione etc. Zgodnie z wprowadzonymi zasadami, BOŚ nie finansuje klientów, jeżeli zidentyfikuje ryzyko w tych obszarach i oceni je jako krytyczne tj. wskutek zmaterializowania lub ujawnienia może dojść do utraty zdolności kredytowej lub może negatywnie wpłynąć na wizerunek Banku. Podejście to znajduje odzwierciedlenie w postanowieniach obowiązującej Polityki zarządzania ryzykiem kredytowym, która stanowi, że w obszarze kredytowania BOŚ podejmuje działania wspierające osiągnięcie globalnych celów w zakresie ograniczania wpływu zmian klimatycznych, w pełni świadom potrzeb uwzględniania czynników środowiskowych, społecznych i ładu korporacyjnego (czynników ESG), które bierze pod uwagę w podejściu do zarządzania ryzykiem i lokowania kapitału.

Pozostałe banki

Graficzna prezentacja skali zrównoważonego finansowania oraz finansowanie projektów związanych z OZE

W przypadku banków spoza indeksu WIG-BANKI graficzna prezentacja skali zrównoważonego finansowania ma najczęściej charakter fragmentaryczny, wskazujący na wybrane produktu i skalę ich wykorzystania. Przykładowo, POCZTOWY nie prezentuje zagregowanych wartości zrównoważonego finansowania, jednakże w sprawozdaniach pojawia się przykład zmian w zakresie wartości jednego z produktów z obszaru zrównoważonego finansowania oferowanego przez ten bank, tj. kredytu termomodernizacyjnego z premią BGK w segmencie klientów mieszkalnictwa. Analiza danych wskazuje na brak istotnego wzrostu wartości tego instrumentu w latach 2021-2023 (rysunek 22.)

SANTANDER CB prezentuje dość szczegółowe informacje w zakresie zrównoważonego finansowania dotyczącego segmentu kredytów OZE i kredytów na pojazdy silnikowe gospodarstw domowych, z uwzględnieniem: stanu portfela, nowo udzielonych kredytów oraz kosztów inwestycyjnych i operacyjnych (rysunek 23).

Rysunek 22. Prezentacja danych w zakresie zrównoważonego finansowania w obszarze kredytów na zakup samochodów elektrycznych oraz OZE w SANTANDER CB

SGB w sprawozdaniu zarządu prezentuje natomiast informację o wartości kredytów zrównoważonych, które nie spełniają bezpośrednio standardów Taksonomii UE, jednakże ich pozytywny wpływ środowiskowy jest istotny w ocenie banku (rysunek 24).

Rysunek 23. Prezentacja danych z obszaru zrównoważonego finansowania (niespełniających wytycznych Taksonomii) w SGB w 2023 r.

BGK prezentuje dane dotyczące zrównoważonego finansowania na dwa sposoby – w raporcie zintegrowanym w oparciu o przykłady konkretnych działań w obszarze kredytowania, wskazując podmioty oraz kwotę zaciągniętych wobec BGK zobowiązań kredytowych (przykład I), natomiast w ujawnieniach z obszaru Filara III w formie tabelarycznej, uwzględniającej wartość zagregowaną finansowania zrównoważonego, które nie podlega definicjom taksonomicznym – działalności łagodzące obejmują obligacje wyemitowane i kredyty udzielone na podstawie norm innych niż normy unijne, tj. ekspozycje spełniające międzynarodowe standardy: Green Bond Standard, Sustainability-linked Bond Principles, Green Loan Standard, Sustainability-linked Loan Principles. Według stanu na 31 grudnia 2023 r. BGK posiadał ekspozycje o łącznej wartości 401,1 mln EUR na inne działania łagodzące zmiany klimatu (rysunek 25).

Rysunek 24. Wybrane aktywności w obszarze zrównoważonego finansowania BGK w 2023 r. i ich graficzna prezentacja w raporcie zintegrowanym

DEUTSCHE BP wskazuje na wysokim poziomie ogólności, że w 2023 r. zrealizował transakcje niepubliczne, które odpowiadają kryteriom zrównoważonego finansowania. Jednocześnie planuje on dalszą koncentrację na finansowaniu projektów uwzględniających kryteria zrównoważonego finansowania.

W sprawozdawczości banków spoza indeksu WIG-BANKI nie zidentyfikowano bezpośrednich odwołań do skali finansowania projektów z obszaru OZE, poza przedstawionym we wcześniejszej części raportu przykładem SANTANDER CB.

Ujawnienia taksonomiczne

Z grupy pozostałych banków (poza WIG-BANKI) ujawnienia taksonomiczne wraz z kalkulacją GAR przedstawiły m.in. BGK, POCZTOWY, CA BP, BPS, SGB. W porównywalny sposób, w pełni zgody z Rozporządzeniem (tabela 46 wzór 0) przedstawiły banki BPS, SGB, CA BP (tabela 6).

Tabela 6. Główny kluczowy wskaźnik efektywności – GAR w odniesieniu do stanu

Banki BGK i POCZTOWY również przedstawiły dane taksonomiczne (rysunek 24 i 25).

Rysunek 26. Wartości GAR w BGK (2023 r.) – ujęcie CapEx

BGK publikuje także informacje o wartości wskaźnika GAR dla ekspozycji kwalifikujących się do taksonomii – wskaźnik zielonych aktywów (stock), wynoszący odpowiednio dla stanu 0,55%, a dla przepływów 1,85%.

Uproszczoną kalkulację GAR POCZTOWY argumentował m.in. wynikami analiz dotyczących klientów tego banku (wg. stanu na 31.12.2023 r.), zgodnie z którymi nie zidentyfikował on czynnych ekspozycji wobec przedsiębiorstw, które podlegają obowiązkowi publikowania informacji niefinansowych na podstawie art. 19a lub 29a NFRD.

Zrównoważone finansowanie w kontekście ryzyka ESG

W przypadku banków z grupy podmiotów nienależących do WIG-BANKI również obserwowane jest istotne zróżnicowanie zakresu i szczegółowości informacji dotyczących zarządzania ryzykiem ESG. Występuje także rozproszenie informacyjne pomiędzy raportami ESG, sprawozdaniami zarządu z realizowanej przez banki działalności oraz informacjami w zakresie adekwatności kapitałowej.

POCZTOWY w 2023 r. nie podjął decyzji o uznaniu ryzyka ESG jako odrębnego ryzyka, przy czym wyodrębnia on komponenty ryzyka ESG w ryzykach podstawowych identyfikowanych w prowadzonej działalności. W ramach celów strategicznych BOŚ definiuje m.in. niski poziom ekspozycji kredytowych o zidentyfikowanych istotnych ryzykach ESG, co planuje mierzyć udziałem w wolumenie kredytowym w odniesieniu do bazy z 2023 r. Nadzór nad kwestiami ESG jako całości (w tym ryzyko) sprawuje Zespół ds. zrównoważonego rozwoju, kierowany przez Wiceprezesa Zarządu odpowiedzialnego za zarządzanie ryzkami istotnymi. W strukturach banku wyodrębniono też stanowisko koordynatora zrównoważonego rozwoju w obszarze zarządzania ryzykiem ESG.

CA BP w zakresie ryzyka ESG wprowadził kwestionariusz do oceny ryzyka ESG klientów korporacyjnych i wdrożył go w Polityce kredytowej bankowości korporacyjnej banku. Jednocześnie wprowadził Politykę zarządzania ryzykiem ESG w banku – dokument, który definiuje ryzyko ESG, wskazuje, w jakich procesach znajduje ono odzwierciedlenie oraz jakie narzędzia służą do jego oceny. Określa także odpowiedzialność związaną z ryzykiem ESG. Za ryzyko ESG opowiada Departament Kontroli Ryzyka Kredytowego, który raportuje bezpośrednio do wiceprezesa Zarządu odpowiedzialnego za obszar ryzyka – zarządzanie ryzykiem ESG nie stanowi kompetencji Zespołu ds. Corporate Sustainability oraz Komitetu ESG. CA BP wyodrębnia ryzyko środowiskowe (klimatyczne i pozostałe środowiskowe), społeczne oraz związane z ładem korporacyjnym. Ryzyka klimatyczne i związane ze środowiskiem dzieli z kolei na ryzyka fizyczne oraz ryzyka transformacji. Kluczowe i istotne kategorie ryzyka, na które wpływa ryzyko ESG, to ryzyko kredytowe, ryzyko operacyjne, ryzyko braku zgodności oraz ryzyko reputacyjne. Jako mniej istotne zidentyfikował ryzyko płynności, rynkowe i modelu biznesowego

Kluczowy z punktu widzenia zarządzania ryzykiem ESG w działalności CA BP jest proces kredytowy. Klientom firmowym udzielane są kredyty z uwzględnieniem czynników ESG. Podstawowe narzędzia oceny ryzyka ESG w ramach procesu kredytowego to: heat mapy (czyli efekt analizy narażenia na ryzyko klimatyczne istotnych sektorów gospodarki finansowanych przez bank ), kwestionariusz ESG dla klientów bankowości korporacyjnej (który służy ocenie narażenia klienta na ryzyko ESG oraz sposobów ograniczania tego ryzyka – jest on elementem pakietu kredytowego, zgodnie z Polityką kredytową dla bankowości korporacyjnej CA BP i Zbiorem procedur kredytowych bankowości korporacyjnej), kryteria oceny ryzyka ESG klientów korporacyjnych (opisuje je Polityka kredytowa dla bankowości korporacyjnej CA BP). W 2024 r. CA BP planuje wdrożyć ocenę ryzyka ESG dla klientów z sektorów SOHO i Agro.

CA BP klasyfikuje ryzyka fizyczne i transformacyjne zgodnie ze wskazaniami TCFD i TNFD. CA BP przeprowadza analizę konsekwencji ryzyka ESG w obszarze klimatu w oparciu o dwa scenariusze: agresywnej redukcji emisji (<2°C) oraz scenariusz emisji przy braku zmian w dotychczasowych politykach rządów (4°C), stosując trzy ramy czasowe – krótkoterminowe (2025), średnioterminowe (2030) i długoterminowe (2050). Analizą obejmuje cały łańcuch wartości z uwzględnieniem wszystkich rynków, na których działa bank. Dokonuje ocen ryzyka i szans pod kątem wpływu na sytuację finansową banku i zdolność do realizacji celów strategicznych. W scenariuszu agresywnej redukcji emisji ekspozycja na ryzyko nie przekracza oceny średniej (3), przy czym ponad połowa analizowanej ekspozycji ma ocenę niską (2). Z uwagi na krótki okres analizy nie ma różnic wynikających ze scenariuszy klimatycznych. Do 2030 r. wzrastają przede wszystkim ryzyka transformacyjne: 18 proc. portfela kredytowego otrzymało oceną wysoką (4), a 3 proc. bardzo wysoką (5). W scenariuszu wzrostu temperatury o 4 stopnie ponad 50 proc. portfela kredytowego ma ocenę średnią, a 7 proc. ocenę wysoką w kontekście ryzyk fizycznych. Jeśli chodzi o ryzyka transformacyjne, udział sektorów z oceną średnią spada, a rośnie ekspozycja na ryzyka wysokie: 11 proc. Z powodu znacznego rozdrobnienia działalności pomiędzy sektorami 17 proc. portfela nie ujęto w analizie (rysunek 29).

CA BP prowadzi analizę ryzyk klimatycznych m.in. przy użyciu narzędzia ENCORE, które wskazuje średnią ocenę dla czynników wpływu i zależności dla danego sektora gospodarki. Aby wyłonić istotne kwestie, specyficzne dla danej branży i charakteru jej działalności w Polsce, Bank prowadzi bardziej szczegółową jakościową analizę sektorową. Lista istotnych obszarów służy także do uzupełnienia kwestionariuszy do oceny klientów pod kątem ryzyka ESG. Pytania w kwestionariuszach mają na celu m.in.: identyfikację działań kluczowych ze względu na wpływ i zależność od klimatu oraz środowiska, z uwzględnieniem łańcucha dostaw, sprawdzenie, czy organizacja wykonała już analizy dotyczące ryzyka związanego z klimatem oraz środowiskiem (oraz analizę wniosków) oraz czy wdrożyła odpowiednie procedury i mechanizmy do zarządzania ryzykiem; identyfikację ujawnień firm w kontekście ryzyka związanego z klimatem i naturą w raporcie niefinansowym; pozyskanie informacji, które dotyczą możliwości biznesowych (szans) związanych z klimatem i naturą. CA BP w pierwszej kolejności skupia się na pogłębionej analizie sektorów, które na podstawie analizy ryzyk klimatycznych i związanych ze środowiskiem otrzymały ocenę wysoką i bardzo wysoką, lub w których ekspozycja banku na daną branżę jest istotna.

Również DEUTSCHE BP rozszerzył katalog ryzyk analizowanych w ramach procesu ICAAP o czynniki ESG. DEUTSCHE BP nie wyróżnia ryzyka ESG jako ryzyka kluczowego w działalności bankowej – na podstawie analizy terminów zapadalności portfela kredytowego DEUTSCHE BP wskazuje na niskie ryzyko klimatyczne transformacji dla kredytów detalicznych i relatywnie wyższe w przypadku kredytów hipotecznych.

W VELOBANK identyfikacja, analiza i opracowanie zasad ograniczania ryzyka ESG stanowią kompetencje Komitetu ESG. W ramach procesu szacowania kapitału wewnętrznego i oceny adekwatności kapitałowej (ICAAP), VELOBANK zdefiniował oraz uwzględnił ryzyko ESG, jednakże w ocenie końcowej zarekomendowano uznanie ryzyka ESG za ryzyko nieistotne. Zgodnie z podejściem ECB oraz EBA nie traktował go jako osobnej kategorii ryzyka, lecz jako czynnik wzmacniający występujące w VELOBANK podstawowe kategorie ryzyka (ryzyko kredytowe, reputacji i operacyjne). Dla ryzyka operacyjnego VELOBANK uzupełnił Kartę oceny Ryzyka Operacyjnego nowego produktu o pytania identyfikujące ryzyko ESG. Wprowadzono wskaźnik ryzyka RI, który jest wyznaczany jako strata (netto w tys. PLN) dla zdarzeń operacyjnych występujących w banku powiązanych z czynnikami ESG. W Polityce Ryzyka Operacyjnego uwzględniono definicję i zapisy związane z ESG. Z kolei dla ryzyka reputacji zmodyfikowano zapisy dotyczące ESG w Polityce zarządzania ryzykiem reputacji.

W TOYOTA BP kwestie ryzyka ESG znalazły odzwierciedlenie przede wszystkim w dopasowaniu polityki kredytowej do wymogów EBA/GL/2020/06 dotyczących udzielania i monitorowania kredytów z uwzględnieniem oceny kredytobiorcy pod kątem odziaływania na czynniki środowiskowe ESG, przy czym proces ten jest realizowany na poziomie klienta w ramach portfela kredytów komercyjnych oraz na poziomie analizy portfelowej dla portfela kredytów detalicznych w ramach monitoringu branż uznanych przez TOYOTA BP jako branże podwyższonego ryzyka emisji gazów cieplarnianych.

W SANTANDER CB w zakresie zarządzania ryzykiem ESG obowiązuje Strategia Zarządzania Ryzykiem na lata 2023-2025, w której zdefiniowane zostało ryzyko ESG. W ramach zarządzania ryzykiem ESG Bank identyfikuje ryzyko fizyczne (przede wszystkim dla istniejącego portfela hipotecznego; oceniane z uwagi na charakter i cechy geograficzne kraju jako bardzo niskie) i ryzyko przejściowe. Ryzyko fizyczne SANTANDER CB ogranicza poprzez utrzymywanie zabezpieczeń ekspozycji hipotecznych w postaci cesji z polis ubezpieczenia nieruchomości (po uwzględnieniu tego środka mitygującego ryzyko fizyczne uznawane jest za nieistotne). Ryzyko przejściowe identyfikowane jest głównie dla portfela kredytów samochodowych, w którym udział samochodów o napędzie spalinowym jest obecnie wysoki. SANTANDRER CB ogranicza ten rodzaj ryzyka poprzez zwiększanie udziału finansowania pojazdów elektrycznych i hybrydowych, m.in. podejmując działania mające na celu stanie się jedynym dostawcą finansowania sprzedaży marek w pełni elektrycznych. Szczególny wysiłek podejmowany jest w celu zawarcia umów z markami samochodów w pełni elektrycznych na wyłączność finansowania. Ryzyko przejściowe ograniczane jest również poprzez inne linie biznesowe finansujące m.in. odnawialne źródła energii, takie jak panele fotowoltaiczne dla osób fizycznych.

BGK poświęca kwestiom ryzyka ESG istotną uwagę, definiując je jako ryzyko kluczowe, jednakże nie ujmuje bezpośrednio w strategii banku ryzyka klimatycznego. W ramach obowiązków sprawozdawczych w zakresie Filara III, BGK publikuje od 2022 r. osobny cokwartalny raport dotyczący zarządzania ryzykiem ESG, pn. Ujawnienia ryzyka ESG Banku Gospodarstwa Krajowego (Filar III, ESG). W raporcie publikowane są m.in. dane dotyczące wskaźników potencjalnego ryzyka przejścia. Podczas przeglądu procesu ICAAP ryzyko ESG w BGK zostało uznane za istotne. Główną komórką organizacyjną BGK odpowiedzialną za identyfikację, pomiar, monitorowanie, kontrolę oraz raportowanie ryzyka ESG jest Biuro Ryzyka ESG. W 2023 r. BGK wdrożył limit strategiczny w wysokości łącznego kapitału wewnętrznego na pokrycie ryzyka ESG uwzględnionego w ramach innych rodzajów ryzyka, w które wbudowane jest to ryzyko, na poziomie nie wyższym niż 3% funduszy własnych banku, rozpoczął prace nad testem warunków skrajnych dotyczącym ryzyk związanych z klimatem (na podstawie scenariuszy NGFS) oraz rozwijał ankietę ESG – główny kanał pozyskiwania danych o klientach i finansowaniu zrównoważonym. BGK stosuje klasyczną klasyfikację ryzyka ESG, z wyodrębnieniem w grupie ryzyk klimatycznych ryzyka fizycznego oraz przejścia. W procesie kredytowym proces oceny ryzyka ESG realizowany przez BGK jest dwuetapowy i składa się ze wstępnej oceny dokonywanej na podstawie danych z ankiety ESG oraz z pogłębionej oceny ryzyka ESG partnerów biznesowych lub finansowań dokonywanej ekspercko przez Biuro Ryzyka ESG. Ankieta ESG funkcjonuje w BGK od stycznia 2023 r. i jest obowiązkowa w procesie kredytowym dla przedsiębiorstw oraz w procesie monitoringu. W banku wyznaczono listę branż podwyższonego ryzyka ESG o największym potencjalnym wpływie środowiskowym i społecznym. Opracowano także listę czynników ryzyka ESG, które wpływają na sytuację finansową podmiotów w określonych podsektorach gospodarki. Przeprowadzane w banku kompleksowe testy warunków skrajnych zawierają dodatkowy scenariusz ESG. Wyniki tych testów uwzględniają zarówno czynniki klimatyczne, związane m.in. ze zmianami cen uprawnień do emisji CO₂, jak i czynniki społeczne i związane z ładem korporacyjnym. W przypadku zidentyfikowania, że dany sektor jest istotnie wrażliwy na czynniki ryzyka ESG, możliwe jest przeklasyfikowanie klientów z tego sektora do fazy 2 w procesie wyznaczania odpisów na oczekiwane straty kredytowe.

BGK jako jeden z nielicznych podmiotów szacuje kapitał wewnętrzny z tytułu ryzyka ESG, przy czym nie prezentuje ilościowo jego wartości bezwzględnej, ani udziału w kapitale wewnętrznym ogółem. Wyznaczanie kapitału wewnętrznego na potrzeby pokrycia ryzyka ESG odbywa się w BGK z wykorzystaniem metod wewnętrznych uwzględnionych w ramach innych ryzyk, w których ryzyko ESG jest wbudowane. Limit strategiczny ryzyka ESG w BGK zbudowany jest w oparciu o wielkość kapitału wewnętrznego na ryzyko ESG jako miara adekwatności kapitałowej.

Wśród banków zrzeszających istotnie szerszą prezentację problematyki ryzyka ESG posiada SGB. W przypadku BPS silnie podkreślana jest transmisja ryzyka ESG poprzez kanał kredytowy, co determinuje przegląd czynników ESG w ramach oceny klienta w procesie udzielania, odnowienia i zmiany warunków kredytu, odbywający się na podstawie odpowiedzi klienta na pytania zawarte w dedykowanej ankiecie oraz wykorzystujący zasadę wykonywania corocznego przeglądu czynników ESG w procesie monitoringu transakcji kredytowych. Celem badania ryzyka ESG jest ustalenie poziomu uzależnienia klienta od czynników ESG i weryfikacja jego działań w kierunku dywersyfikacji. Wynik przeprowadzonej oceny wskazujący na „małe ryzyko ESG” stanowi pozytywną przesłankę uzupełniającą ocenę ratingową klienta. Uzyskana ocena ryzyka ESG jest ważna przez okres 12 miesięcy, a jej wynik zamieszczany jest w raporcie kredytowym i decyzji kredytowej.

SGB także zarządza ryzykiem ESG poprzez analizę kanałów oddziaływania na inne kategorie ryzyka, przy czym precyzyjnie wskazuje na poszczególne mechanizmy transmisji: przy ryzyku kredytowym – obniżenie zdolności kredytobiorców do obsługi zadłużenia bądź obniżenie wartości zabezpieczeń w wyniku nagłych lub chronicznych zdarzeń pogodowych powodujących wzrost kosztów bądź spadek przychodów kredytobiorców lub zniszczenia / uszkodzenia aktywów stanowiących zabezpieczenie (ryzyko fizyczne) lub wdrożenia regulacji środowiskowych lub zmian technologicznych i zmian preferencji konsumentów powodujących wzrost kosztów (w szczególności poprzez wzrost cen uprawnień do emisji dwutlenku węgla) lub spadek przychodów kredytobiorców, przede wszystkim z sektorów wysokoemisyjnych (ryzyko transformacyjne); ryzyku operacyjnym, ryzyku rynkowym. Analiza w zakresie transmisji przez kanał ryzyka płynności SGB wskazuje na nagły wzrost zapotrzebowania klientów banku na środki pieniężne na skutek gwałtownych zdarzeń pogodowych (ryzyko fizyczne) bądź powstanie trudności z pozyskiwaniem finansowania przez klientów z branż wysokoemisyjnych (ryzyko transformacji). W 2022 r. SBG wprowadziło zasady oceny ryzyka ESG do procesu kredytowego dla klienta instytucjonalnego. Zakres weryfikowanych czynników ESG jest uzależniony od wielkości ocenianego przedsiębiorstwa oraz rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej. Czynniki ESG badane są w ramach oceny klienta w procesie udzielania, zmiany warunków kredytowania oraz odnowienia kredytu na podstawie arkusza zawierającego dedykowane pytania obejmujące obszary ESG. Szczegółowo proces zarządzania ryzykiem ESG SGB omawia w Ujawnieniach w zakresie profilu ryzyka i poziomu kapitału. W szczególności pozytywnie należy ocenić prezentacje szczegółowych zestawień informacji na temat ryzyka przejścia oraz ryzyka fizycznego oraz innych działań łagodzących i ekspozycje Banku związane ze zmianami klimatu.

W odniesieniu do ryzyka ESG – PKO BH, PEKAO BH, ING BH, MBANK H, MILLENNIUM BH raportują w zakresie danych skonsolidowanych w ramach grup kapitałowych i nie podlegają obowiązkom raportowania indywidualnego. Jednakże w sprawozdaniach zarządów pojawiają się w niektórych przypadkach nieco bardziej szczegółowe informacje w zakresie działań z obszaru zarządzania rykiem ESG, podejmowanych przez banki hipoteczne. W przypadku PEKAO BH w sprawozdaniu wskazano m.in., że w 2023 r. były prowadzone prace mające na celu kalkulację śladu węglowego dla finansowań wszystkich podmiotów biznesowych oraz detalicznych produktów hipotecznych. W przypadku ING BH należy wskazać, że 2023 r. Rada Nadzorcza zatwierdziła Strategię Zarządzania Ryzykiem w ING Banku Hipotecznym S.A., w której wśród kluczowych celów zostały zawarte m.in. wypracowanie podejścia do zarządzania ryzykiem klimatu i ESG. Cele określone w Strategii Zarządzania Ryzykiem w ING BH obejmują: dążenie do wdrożenia ilościowych miar ryzyka ESG do apetytu na ryzyko, ocenę ekspozycji na ryzyko fizyczne dla nieruchomości będących przedmiotem zabezpieczenia, wypracowanie raportowania ekspozycji na ryzyko ESG. W zakresie stress testów ESG w strategii zawarto informacje o rozwoju metodologii testów warunków skrajnych dla ryzyka środowiskowego/klimatu, a w obszarze zaangażowania pracowników ING ich udział w szkoleniach dotyczących ryzyka ESG, możliwych metodologii jego pomiaru i zarządzania oraz zmieniających się regulacji prawnych. W 2023 r. Zarząd ING BH zatwierdził także mapy ryzyka środowiskowego/klimatu dla portfela kredytów hipotecznych, które pozwalają na ocenę wpływu poszczególnych czynników ryzyka transformacji i fizycznego na portfel kredytowy. Zarząd ING BH zatwierdził także w 2023 r. Politykę zarządzania ryzykiem ESG w ING Banku Hipotecznym S.A. – opisującą kompleksowo definicje ryzyka ESG, czynniki ryzyka ESG i kanały transmisji, strukturę zarządzania ryzykiem ESG, podejście do zarządzania ryzykiem ESG oraz monitorowanie
i raportowanie ryzyka ESG. Przeprowadzono także testy warunków skrajnych w obszarze ryzyka kredytowego uwzględniające ryzyko ESG. Wyniki testów pokazały dużą odporność ING BS na ryzyko klimatyczne.

W 2023 r. w ING BH przeprowadzono również badanie pokrycia portfela kredytowego świadectwami charakterystyki energetycznej oraz oceniono efektywność energetyczną portfela kredytowego stosując metody wewnętrzne. W celu monitorowania ryzyka opracowano metodę oceny ryzyka klimatycznego dla portfela kredytów hipotecznych z uwzględnieniem ryzyka fizycznego oraz transformacji. Przeprowadzono również warsztaty z oceny istotności typów ryzyka, na których omówiono i opisano wpływ ryzyka ESG na poszczególne kategorie tradycyjnych grup ryzyka.

W Informacji z zakresu profilu ryzyka i poziomu kapitału banku NOWEGO nie ma odniesień do kwestii ryzyka ESG. Analogicznie brak informacji o tym ryzyku w sprawozdaniu sporządzanym w ramach realizacji polityki informacyjnej przez PLUS BANK według stanu na dzień 31 grudnia 2023 r. DNB nie wskazuje ryzyka ESG wśród ryzyk uwzględnianych w kalkulacji kapitału wewnętrznego.

Realizacja przez banki celów zrównoważonego rozwoju i raportowanie informacji na temat kwestii związanych ze zrównoważonym rozwojem

Wiodące dobre praktyki – WIG-BANKI

Raportowanie informacji o realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju

Cele Zrównoważonego Rozwoju (CZR) w sprawozdawczości banków

Jak zaznaczono w publikacji „Zielone finanse w Polsce 2024”: „Przyszłość zrównoważonych finansów musi charakteryzować się rosnącą zgodnością między celami finansowymi a Celami Zrównoważonego Rozwoju”³⁴. 17 Celów Zrównoważonego Rozwoju (CZR) wskazują najważniejsze wyzwania naszych czasów w 5 obszarach: ludzie, planeta, dobrobyt, pokój i partnerstwo³⁵. Ich realizacja ma na celu zaspokojenie potrzeb obecnych pokoleń bez uszczerbku dla przyszłych, poprzez zrównoważony rozwój społeczny, gospodarczy i środowiskowy (rysunek 30). Na poziomie organizacji integracja kwestii dotyczących zrównoważonego rozwoju w cykle sprawozdawcze w formie raportowania CZR jest naturalnym sposobem dzielenia się wynikami działań na podejmowanych w celu osiągnięcia tych celów, a jednocześnie pozostaje zgodna z celem 12 zadaniem 12.6 („zachęcać przedsiębiorstwa, w szczególności te duże i międzynarodowe, do wdrażania praktyk w zakresie zrównoważonego rozwoju i uwzględniania informacji na ten temat w swoich cyklicznych raportach”³⁶).

Badania naukowe jednoznacznie wskazują na istotne znaczenie włączania się przedsiębiorstw, w szczególności dużych, międzynarodowych korporacji, w działania na rzecz osiągnięcia SDGs i raportowania informacji na ten temat³⁷, zalecając oparcie tego procesu na dialogu z interesariuszami³⁸.

Większość banków nie uwzględniała CZR w liście do interesariuszy, częściej pojawiało się w nim odwołanie do ESG, a w każdym z listów – do zrównoważonego rozwoju (tabela 7).

Tabela 7. Odwołania do CZR, ESG i zrównoważonego rozwoju w listach do interesariuszy

Banki odwołują się także do CZR w opisach swoich strategii (tabela 8).

Tabela 8. Odwołania do CZR w opisie strategii banku

Jak widać, robią to jednak nie wszystkie banki, a dominującym podejściem jest wybór tych CZR spośród 17, które najbardziej odpowiadają specyfice banku. Jedynie BNP PARIBAS BP odwołuje się do wszystkich CZR.

Działania w obszarze ESG podejmowane przez banki

Formy wpływu banków na zagadnienia ESG mogą być bezpośrednie i pośrednie. Bezpośrednie oddziaływanie jest ściśle związane z organizacją i zarządzaniem bankiem jako samodzielnym podmiotem gospodarczym. Bezpośredni wpływ banku na kwestie ESG może opierać się na różnych działaniach, które można przypisać do wszystkich trzech obszarów³⁹, jak zaprezentowano poniżej.

Ład organizacyjny

Banki szanują różnorodność zatrudnionych osób, opierając się na zasadzie równości i niedyskryminacji ze względu na wiek, płeć, stan zdrowia, orientację seksualną, pochodzenie, wyznanie, czy stan cywilny. Banki mierzą tę różnorodność, zapewniają wolność zrzeszania się, a także opracowują szkolenia z zakresu DEI.

W PKO BP polityka rekrutacyjna jest nakierowana na zatrudnienie osób o różnorodnym doświadczeniu i kompetencjach zawodowych w oparciu o wysokie standardy w zakresie przeciwdziałania dyskryminacji oraz ochrony danych osobowych.

W PEKAO opracowano liczne kodeksy i polityki z zakresu ładu korporacyjnego (Kodeks Postępowania, Polityka zgodności, Kodeks Etyki Dostawców, Polityka przeciwdziałania korupcji, Procedura zgłaszania naruszeń, Polityka w zakresie przeciwdziałania praktykom ograniczającym konkurencję oraz naruszającym zbiorowe interesy konsumentów czy Polityka zarządzania konfliktami) oraz spraw pracowniczych (m.in. Polityka Antymobbingowa, Polityka równości płci oraz różnorodności).

SANTANDER BP zobowiązał się do zapewnienia do 2025 r. 40-60% udziału kobiet w składzie Rady Nadzorczej. Cel 40% został osiągnięty w 2023 r. ING BSK także dąży do zapewnienia odpowiedniej reprezentacji kobiet w organach zarządczych – w 2023 r. udział kobiet w radzie nadzorczej i zarządzie banku wynosił 50%.

ING BSK uwzględnia w swym raportowaniu zarówno standardy GRI (Global Reporting Initiative), jak i Celów Zrównoważonego Rozwoju ONZ.

ALIOR BANK promuje przejrzystość i odpowiedzialność poprzez działania antykorupcyjne, ochronę danych osobowych oraz przeciwdziałanie praniu pieniędzy.

MBANK podkreśla wagę swojego Programu etycznego (m.in. obejmujący obowiązek odbywania szkoleń etycznych raz w roku), a także powołanie Pełnomocniczki Zarządu ds. Etyki, Różnorodności i Inkluzywności, która podlega Wiceprezecej Zarządu ds. Compliance, Prawnych i HR.

MILLENNIUM podkreśla natomiast bycie sygnatariuszem Karty Różnorodności oraz otrzymany tytuł “Europejskiego Lidera Różnorodności 2024” Financial Times. Bank regularnie prowadzi szkolenia dla pracowników w tym zakresie.

HANDLOWY dodatkowo porusza kwestie dostępności architektonicznej swoich budynków (adresując potrzeby osób z niepełnosprawnościami).

BNP PARIBAS BP podkreśla swoje zaangażowanie w sprawy etyczne, a także politykę różnorodności.

POCZTOWY wprowadził liczne działania na rzecz ładu organizacyjnego, m.in. zmniejszenie luki płacowej, zwiększenie udziału kobiet na stanowiskach kierowniczych, promowanie edukacji finansowej i walki z przestępczością finansową.

CREDIT AGRICOLE BP kładzie mocny nacisk na wsparcie klientów z różnymi potrzebami (programy dla osób niesłyszących, zdalne tłumaczenie na polski język migowy, dostosowanie standardów obsługi), buduje kulturę różnorodności (Dni Różnorodności, Coming-Out Day, program wsparcia dla rodziców i opiekunów osób starszych), a także dba o well-being pracowników.

PEKAO BH dodatkowo promuje wśród pracowników zdrowy tryb życia.

Środowisko naturalne

Choć sektor bankowy nie kojarzy się ze szczególnie uciążliwą środowiskowo działalnością (w przeciwieństwie do np. sektora wydobywczego), spektrum wzajemnych oddziaływań banku i środowiska jest szerokie⁴⁰. Banki podejmują liczne działania na rzecz środowiska naturalnego, m.in. mierzą zużycie energii i paliw oraz emisje gazów cieplarnianych (jak np. PKO BP, MILLENNIUM, BNP PARIBAS BP). Ograniczanie odpadów przez banki wiąże się z takimi działaniami jak naprawa urządzeń i mebli, rozwój elektronizacji korespondencji i minimalizacja zużycia papieru, a także eliminacja odpadów plastikowych (np. PKO BP, PEKAO, ALIOR, MILLENNIUM, BNP PARIBAS BP, BOŚ, CREDIT AGRICOLE, PEKAO BH, TOYOTA BP, SGB, BGK). Np. PKO BP stworzył wewnętrzne regulacje Zasady gospodarki odpadami i ochrony środowiska w PKO Banku Polskim S.A.

Banki starają się także odpowiedzialnie zarządzać flotą, wymieniając samochody z silnikiem benzynowym na te z napędem hybrydowym (jak PKO BP, BNP PARIBAS BP. BANK POCZTOWY, MILLENNIUM, CREDIT AGRICOLE, TOYOTA BP) lub elektrycznym (PEKAO, BNP PARIBAS BP, BANK POCZTOWY, CREDIT AGRICOLE).

W dobie pracy zdalnej i hybrydowej, banki starają się także optymalizować powierzchnie biurowe do elastycznego i rotacyjnego systemu pracy w biurze (jak PKO BP).

PEKAO kupuje energię z odnawialnych źródeł energii i wdraża energooszczędne rozwiązania (optymalizując systemy oświetleniowe i klimatyzacyjne). Wspiera także działania na rzecz ochrony ekosystemów, rozwijając projekty związane z bioróżnorodnością.

SANTANDER BP wdraża strategię klimatyczną zgodną z globalną strategią Net Zero Grupy Banco Santander, co oznacza dążenie do neutralności emisyjnej do 2050 r. Bank prowadzi leasing instalacji fotowoltaicznych w ramach programu SolarLease oraz leasing pojazdów elektrycznych, w tym z dotacją w ramach programu „Mój Elektryk” (podobnie jak ING BSK i BOŚ). Wyeliminowano także w pełni użycie jednorazowych tworzyw sztucznych.

ING BSK ogłosił Deklarację Ekologiczną oraz prowadzi edukację ekologiczną. BOŚ także stawia na edukację ekologiczną pracowników, wprowadzając grywalizację i benefity dla pracowników w celu aktywizacji działań proekologicznych.

ALIOR stawia na dekarbonizację własnych operacji, w tym inwestycje w fotowoltaikę, a także redukcję zużycia energii i zasobów oraz korzysta w 100% z zielonej energii (jak BNP PARIBAS BP, a w MBANKu jest to 99%). ALIOR deklaruje także stworzenie własnych zeroemisyjnych źródeł energii dla Banku – instalacji fotowoltaicznej w Krakowie przy Centrum Danych.

MBANK jako pierwszy bank w Polsce przystąpił do inicjatywy Science Based Targets (SBTI), pomagającej przedsiębiorstwom w wyznaczaniu celów dekarbonizacyjnych, zgodnych z aktualnym stanem wiedzy naukowej o zmianach klimatu.

HANDLOWY angażuje się w międzynarodowe inicjatywy, takie jak Światowy Dzień Ziemi, Sprzątanie świata, Godzina dla ziemi z WWF, Międzynarodowy Dzień Bez Elektrośmieci czy Światowy Dzień Wody. CREDIT AGRICOLE angażuje się w akcje ODROdzenie, sadzenie drzew czy zbiórki sprzętu IT.

BNP PARIBAS BP wymienia oświetlenie na LED, instaluje przepływowe podgrzewacze wody, pompy ciepła, panele fotowoltaiczne oraz systemy zarządzania miniBMS kontrolujące harmonogram działania najbardziej energochłonnych instalacji w lokalizacjach sieci. Montuje także instalacje fotowoltaiczne na swoich budynkach. Bank zachęca pracowników do korzystania ze zbiorowych środków transportu czy dojazdów do pracy rowerem.

VELOBANK sadzi drzewa w imieniu klientów (klient otrzymuje certyfikat posadzenia drzewa), natomiast

BGK wykorzystuje narzędzie optymalizujące wybór środka transportu w podróżach służbowych w zależności m.in. od odległości, liczby pasażerów i celu podróży.

Społeczeństwo

W swych działaniach ukierunkowanych na społeczeństwo banki prowadzą kampanie edukacyjne (m.in. PKO BP, ING BSK), promują przedsiębiorczość (m.in. PKO BP, PEKAO, ING BSK, BGK), a także współpracują z organizacjami pozarządowymi (m.in. PKO BP, PEKAO, SANTANDER BP, HANDLOWY, BOŚ, MBANK, NEST, BNP PARIBAS, PLUS BANK, SANTANDER CB).

Wolontariat pracowniczy także jest istotnym elementem społecznej odpowiedzialności banków takich jak PKO BP, PEKAO, SANTANDER BP, ALIOR, MILLENNIUM, HANDLOWY, BNP PARIBAS, BOŚ, CREDIT AGRICOLE, NEST BANK, czy BGK. Banki skupiają się także na pomocy osobom z niepełnosprawnościami i chorym (PEKAO, HANDLOWY, BOŚ, POCZTOWY, CREDIT AGRICOLE, NEST BANK), a także seniorom (PEKAO, POCZTOWY). Aktywnie wspierały też walkę z pandemią COVID-19 (m.in. PKO BP, PEKAO) czy wspierały podczas katastrof naturalnych (m.in. PKO BP, ING BSK).

Banki prowadzą także działalność sponsorską, wspierając inicjatywy sportowe (np. PKO BP, PEKAO, POCZTOWY, SANTANDER CONSUMER BANK, VELO BANK, SGB), kulturę i sztukę (np. PKO BP, PEKAO, MILLENNIUM, HANDLOWY, BOŚ), edukację (np. PKO BP, PEKAO, BOŚ, ALIOR, SANTANDER, MILLENNIUM, MBANK, ING), przedsiębiorczość (np. PKO BP, PEKAO, ING BSK, BGK) oraz innowacje (np. PKO BP, ING BSK). Santander organizuje dodatkowo programy grantowe (podobnie jak ING BSK) i program stypendialny. BNP PARIBAS stworzył program stypendialny „Klasa”, wspierający młodzież z terenów wiejskich i małych miast w dostępie do wysokiej jakości edukacji, oferując stypendia i wsparcie mentorskie.

PKO BP realizuje różnorodne programy społeczne, m.in. program edukacyjny „Bankomania” promujący wiedzę finansową i przedsiębiorczość. PEKAO organizuje programy związane z edukacją finansową dorosłych. SANTANDER Universidades, dzięki współpracy ze środowiskiem akademickim, podnosi kompetencje zawodowe społeczności i przystosowanie ich do rynku pracy. Fundacja ING Dzieciom wspiera natomiast dzieci i młodzież w dostępie do edukacji oraz rozwoju umiejętności. ING BSK angażuje się w edukację finansową wśród dzieci i dorosłych (podobnie jak MILLENNIUM i BPS), edukację w zakresie zrównoważonego rozwoju i transformacji cyfrowej, promuje dobre praktyki ESG i edukuje z tego zakresu. MBANK promuje zdrowe finanse wśród klientów i pomaga przeciwdziałać wykluczeniu finansowemu, prowadzi Akademię ESG, a także prowadzi edukacyjną stronę internetową www.twojaspokojnaglowa.pl. MBANK zaangażował się dodatkowo w kampanię społeczną dotyczącą cyberbezpieczeństwa (podobnie jak POCZTOWY, BPS i NEST BANK). NEST BANK współpracuje z Warszawskim Instytutem Bankowości przy projekcie BAKCYL, skupionym na edukacji młodego pokolenia oraz seniorów w zakresie odpowiedzialnego i racjonalnego zarządzania finansami (podobnie jak BPS), a pracownicy w ramach wolontariatu prowadzą lekcje w szkołach oraz wykłady dla seniorów. TOYOTA BP prowadzi kampanię edukacyjną “Maja i EKO Sprawa” skierowaną do dzieci, której celem jest promowanie świadomości ekologicznej. BPS prowadzi szeroki program edukacyjny dla dzieci i młodzieży, przekazując nauczycielom materiały edukacyjne dotyczące finansów i przedsiębiorczości, organizuje konkursy, „Inkubator szkolnych biznesów” oraz prowadzi Program TalentowiSKO.

PEKAO zaangażował się w pomoc dla uchodźców (w tym uchodźców z Ukrainy) (podobnie jak m.in. ING BSK, HANDLOWY, BNP PARIBAS, DEUTCHE BANK, TOYOTA BANK POLSKA, BPS), oddawanie krwi oraz pomoc dla schronisk dla zwierząt.

Dużą rolę w działalności banków odgrywa także wspieranie różnorodności i równości, zarówno wśród pracowników, jak i na zewnątrz, promując prawa człowieka i równouprawnienie (m.in. ING BSK, ALIOR, MBANK, MILLENNIUM, HANDLOWY, BNP PARIBAS, BOŚ, PEKAO BH). Działania takie obejmują m.in. równe szanse w miejscu pracy, równość płci i zapobieganie dyskryminacji. ING BSK ponadto dba o wellbeing pracowników (podobnie jak MBANK (z akcją „Z energią po zdrowie” obejmującą badania profilaktyczne, wsparcie psychiczne i aktywności fizyczne), czy CREDIT AGRICOLE). ALIOR organizuje Olimpiadę Alior Banku promującą zdrowy styl życia.

MBANK jest głównym partnerem i bankiem Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, natomiast BNP PARIBAS jest strategicznym partnerem projektu Szlachetna Paczka. NEST BANK współpracuje ze Stowarzyszeniem AMP Futbol. PLUS BANK współpracuje z Fundacją Polsat Dzieciom, a także Stowarzyszeniem NASZE SERCE.

HANDLOWY organizuje programy edukacyjne a także sieci współpracy: Citi Woman Network Poland, Citi Pride Network Poland, Families Matter Network Poland oraz Citi DisAbility Network (m.in. kampania „Neuroróżnorodnośc w miejscu pracy”, Citi Dzień dla Społeczności). Bank współpracuje także z Fundacją Ashoka, Fundacją Mamo Pracuj, Fundacją Perspektywy, Fundacją Sieć Przedsiębiorczych Kobiet, a także Fundacją Rozwoju Społeczeństwa Wiedzy THINK!.

DEUTCHE BANK wspiera kilka Domów Dziecka, a także wspiera Fundację „Malwa” działającą na rzecz osób z niepełnosprawnością intelektualną.

SANTANDER CB wspiera projekt “Biustowniczki” w zakresie zdrowotnej edukacji kobiet, jest także głównym sponsorem akcji „Bieg po Oddech” oraz realizuje akcję grantową „Świąteczna Fabryka Dobrych Uczynków”.

VELOBANK organizuje cykl wyścigów kolarskich na terenie województwa dolnośląskiego, promując aktywność fizyczną i zdrowie.

Banki z indeksu WIG-BANKI mają obszernie opracowane wskaźniki w każdym z trzech obszarów ESG w raportach. Wskaźniki te są porównywalne w czasie oraz wykazany jest postęp w ich realizacji. Przykłady wskaźników obejmują zmniejszanie emisji gazów cieplarnianych, zwiększenie różnorodności w zarządzie czy zarządzanie ryzykiem ESG. Banki raportują te działania zgodnie z międzynarodowymi standardami i regulacjami. Wskaźniki te najczęściej są zgodne ze strategią banku, a ich skuteczność i jakość realizacji potwierdzają niezależne ratingi. Dodatkowo, SANTANDER BP opracował także wskaźniki dla Celów Zrównoważonego Rozwoju ONZ, które są częścią ich strategii ESG.

Zmiany w strukturach zarządzania, wzmocnienie kompetencji w obszarze ESG oraz bazy danych

Zmiany w strukturach zarządzania

Większość badanych banków wdrożyła mechanizmy ładu korporacyjnego odnoszące się do zagadnień ESG, głównie poprzez umieszczenie w strukturze komitetów zajmujących się ESG, ale też (choć sporadycznie) powiązanie wynagrodzeń zarządzających z czynnikami ESG. Badania naukowe dowodzą, że komitety ds. zrównoważonego rozwoju, wbudowane w struktury zarządzania, zwiększają odpowiedzialność i zapewniają integrację celów ESG z strategiami korporacyjnymi⁴¹. Ponadto powiązanie wynagrodzenia kadry zarządzającej ze wskaźnikami zrównoważonego rozwoju dostosowuje motywacje menedżerów do celów ESG, zachęcając ich do priorytetowego traktowania zrównoważonego rozwoju w długim terminie ⁴².

Przykładowo, Bank PKO BP odwołuje się do CSRD w kontekście Komitetu Zrównoważonego Rozwoju, który w banku ma zajmować się nadzorem nad wdrażaniem polityk, strategii, regulacji i standardów ESG zapewniających zgodność z regulacjami dotyczącymi zrównoważonego rozwoju. Komitet ten ma także sprawować nadzór nad wdrożeniem infrastruktury danych i rozwiązań informatycznych potrzebnych do zarządzania ESG, w tym agregowania i systematyzacji danych.

PEKAO skoncentrował większość kompetencji z obszaru ESG w dedykowanej jednostce w Pionie Zarządzania Ryzykami. W Grupie funkcjonuje również Komisja ds. Zrównoważonego Finansowania. Powstała także Rada ds. ESG, która koordynuje zagadnienia ESG, doradza w zakresie strategicznych kierunków działań w zakresie ESG i jest organem doradczym dla Zarządu Banku.

Wdrażanie strategii ESG w MBANK nadzoruje Komitet Zrównoważonego Rozwoju, który podejmuje decyzje i wydaje rekomendacje, a także prowadzi dialog w zakresie zrównoważonego rozwoju między jednostkami organizacyjnymi. Ponadto komitet koordynuje proces dostosowania Grupy do wymogów regulacyjnych i rynkowych w zakresie ESG. MBANK stworzył stanowisko Chief Sustainability Officera. W MBANK wszyscy menadżerowie TOP 100 pracujący w Grupie mBanku na dzień 31.12.2023 mieli w swoich OKR (Objectives and Key Results) cele ESG.

Biorąc pod uwagę rosnące znaczenie zrównoważonego rozwoju dla działalności MILLENNIUM, w 2021 r. Bank powołał Komitet Zrównoważonego Rozwoju oraz Biuro Zrównoważonego Rozwoju, które następnie, zgodnie z uchwałą Zarządu podjętą w grudniu 2023 r., zostało przekształcone w Departament Zrównoważonego Rozwoju. Bank powiązał także zmienną część wynagrodzeń osób zajmujących kluczowe stanowiska (realizujących strategiczne inicjatywy z obszaru ESG) z oceną jakościową i stopniem realizacji strategicznych inicjatyw ESG. CREDIT AGRICOLE także powiązał zmienne składniki wynagrodzeń z realizacją celów i strategii dotyczącej czynników ESG.

W ALIOR wybrani członkowie zarządu są bezpośrednio odpowiedzialni za obszar ESG oraz ryzyka ESG. Przewodniczą oni również Komitetowi ds. Zrównoważonego Rozwoju, który stanowi platformę dialogu wewnątrz organizacji, łączącą perspektywę zrównoważonego rozwoju w różnych departamentach.

Najważniejszym komitetem odpowiedzialnym za zarządzanie kwestiami zrównoważonego rozwoju i ESG w SANTANDER jest Komitet ds. Odpowiedzialnej Bankowości i Kultury Organizacyjnej. Komitet ustala i monitoruje cele z zakresu zrównoważonego rozwoju w odniesieniu do wszystkich obszarów działalności Banku. Przewodniczącym tego komitetu jest Prezes Zarządu. Do koordynowania bieżącej realizacji działań związanych z wypracowywaniem i wdrażaniem rozwiązań z zakresu odpowiedzialnej bankowości, zrównoważonego rozwoju, ESG, kultury organizacyjnej, zrównoważonego finansowania, ryzyk ESG i strategii klimatycznej Komitet powołał grupę roboczą pod nazwą Forum ESG. Od 2021 r. jednym z kryteriów ustalania wysokości premii przyznawanej Członkom Zarządu Banku jest osiąganie celów strategicznych w zakresie odpowiedzialnej bankowości i ESG. Wskaźniki KPI, za pomocą których mierzona jest jego realizacja, to m.in. zielone finansowanie, pozycja w Top 10 pracodawców, liczba kobiet na stanowiskach kierowniczych, niwelowanie luki płacowej między kobietami i mężczyznami. Pod uwagę brany jest postęp osiągnięty w danym roku w trzech najważniejszych obszarach obejmujących: (1) propagowanie różnorodności, (2) ułatwianie dostępu do usług finansowych i edukację finansową, (3) rozwój „zielonej” oferty. SANTANDER BP tworzył także Biuro Zarządzania Ryzykiem ESG, zajmujące się integracją podejścia do zarządzania ryzykiem ESG z wewnętrznymi ramami zarządzania ryzykiem, a także rozwojem polityk i narzędzi wspierających transformację klientów w kierunku gospodarki niskoemisyjnej.

Zarząd ING BSK powołał dwa komitety: Komitet ESG Council oraz Komitet Ryzyka ESG. Kryteria przyznawania wynagrodzenia zmiennego w banku zakładają powiązanie zasad wynagradzania na wszystkich szczeblach z celami w obszarze zrównoważonego rozwoju. W 2023 r. cele wyznaczane członkom Zarządu związane z ESG obejmowały między innymi zadania polegające na: opracowaniu i wprowadzeniu zrównoważonych produktów, dążeniu do osiągnięcia zerowej emisji ekwiwalentu CO₂ do 2030 r. w zakresie 1 i 2 realizacji uzgodnionych celów w ramach łańcucha ryzyka klimatycznego w projekcie ESG zgodnie z przyjętą mapą drogową, dostarczaniu w miejscu pracy ekologicznych rozwiązań technologicznych, które przyczyniają się do redukcji emisji ekwiwalentu CO₂, promowaniu wzrostu zaangażowania pracowników w programy z zakresu ESG, wzmacnianiu kultury ESG w banku, gotowości raportowania ESG zgodnie z wymogami raportowymi. W Banku powstał także Program Transformacyjny ESG oraz interdyscyplinarne zespoły (gildie), odpowiedzialne za synergię działań związanych z ESG. Zostały utworzone także Centrum Eksperckie ESG Innowacje oraz Zespół Ryzyka ESG w ramach Departamentu Regulacji Ryzyka, a każdy z menedżerów raportujących bezpośrednio do zarządu ma w swoich celach cel z obszaru ESG.

W BNP PARIBAS BP utworzono Obszar Zrównoważonego Rozwoju (Sustainability Area), koordynujący zadania z zakresu zrównoważonego rozwoju. Dyrektor Wykonawczy Obszaru raportuje bezpośrednio do prezesa Zarządu. W banku funkcjonuje także Sustainability Community, którą tworzą: Sustainability Council (Rada ds. Zrównoważonego Rozwoju) złożona z 20 przedstawicieli kluczowych obszarów i linii biznesowych Banku; oraz Sustainability Officers, czyli 250 osób, które poza swoimi regularnymi obowiązkami zawodowymi wspierają realizację inicjatyw z zakresu ESG.

Komitet ESG i Zielonych Projektów w BOŚ sprawuje nadzór strategiczny i monitoring nad działaniami z zakresu ESG, pełniąc także funkcję konsultacyjno-doradczą dla Zarządu Banku. Dodatkowo, BOŚ powołał Komitet ds. Ekologii, wspierający Radę Nadzorczą oraz Zarząd Banku w rozwoju działalności proekologicznej. Departament Polityki Ekologicznej, ESG i Taksonomii (DPT) jest odpowiedzialny za koordynację i raportowanie działań w zakresie Strategii i Ratingu ESG.

HANDLOWY powołał ogólnobankowy projekt kluczowy zajmujący się wdrożeniem wytycznych europejskich regulatorów, składający się z 4 modułów: Strategii, Ryzyka, Zarządzania Wewnętrznego i Ujawnień. Nad pracami projektu czuwa Komitet Sterujący, w skład którego wchodzą Członkowie Zarządu Banku wraz z wyższą kadrą menedżerską.

Tabela 9. ESG w strukturach zarządczych

Wzmocnienie poziomu kompetencji w obszarze ESG

Edukacja w obszarze ESG jest postawą wszelkich działań na rzecz zrównoważonego rozwoju ⁴³. Banki często wdrażały programy szkoleniowe dla zarządu, kierownictwa i pracowników, mające na celu edukację i zwiększenie zaangażowania w integrację zasad zrównoważonego rozwoju w działalności banku. Zatrudniały także specjalistów z zakresu ESG, posiadających wiedzę i doświadczenie niezbędne do usprawnienia implementacji polityk i procedur z zakresu ESG.

PKO BP, w ramach działań mających na celu podnoszenie kompetencji w zakresie ESG, organizował wewnętrzne warsztaty i szkolenia dla kadry kierowniczej na wszystkich szczeblach. Ich celem było rozwijanie umiejętności w obszarze zarządzania ryzykiem ESG oraz zapewnienie zgodności raportowania z międzynarodowymi standardami. PEKAO także poszerzał wiedzę i kompetencje kadry zarządzającej w ramach programów szkoleniowo-rozwojowych. W 2023 r. bank ten zrealizował ponad 227 tys. godzin szkoleń (w tym z zakresu ESG i zrównoważonego rozwoju) dla ponad 11 tys. pracowników.

W SANTANDER zorganizowano w 2023 r. Szkołę ESG, cykl spotkań wewnętrznych dla pracowników, dotyczących między innymi greenwashingu, rozporządzeń SFDR i Green MiFID, rynku polskich funduszy inwestycyjnych ESG oraz różnorodności i włączania. Bank przeprowadził także specjalistyczne szkolenia, w których uczestniczyli Członkowie Zarządu i Rady Nadzorczej, które dotyczyły wymogów prawnych i europejskich ram regulacyjnych, greenwashingu, dekarbonizacji, ryzyk związanych ze zmianą klimatu i ich wpływem na działalność banku.

ING BSK udostępnił pracownikom podstawowy program edukacyjny „ESG i zrównoważony rozwój”, a także uruchomił dedykowaną stronę intranetową zawierającą kluczowe informacje na temat ESG oraz dostępne materiały szkoleniowe i polityki dotyczące tego obszaru.

W MBANK zorganizowano warsztaty skierowane do poszczególnych grup pracowników na temat wpływu wymogów CSRD/ESRS na bank. Ponadto, w 2023 r. uruchomiono Akademię ESG & Zrównoważonych Finansów, w ramach której osoby eksperckie prowadzą dla pracowników i pracowniczek szkolenia zwiększające kompetencje w zakresie kwestii związanych ze środowiskiem, społeczeństwem i kwestiami zarządczymi oraz ładem korporacyjnym.

MILLENNIUM objął programem szkoleniowym dotyczącym zrównoważonego rozwoju również członków i członkinie zarządów spółek Grupy MILLENNIUM oraz wybranych menadżerów i pracowników. Zarząd banku uczestniczył w warsztatach dotyczących zielonej klasyfikacji aktywów finansowych z uwzględnieniem praktyki rynkowej i wymogów taksonomii UE.

BNP PARIBAS BP organizuje dla swoich pracowników Akademię ESG Banku BNP Paribas, będącą siedmiomiesięcznym programem edukacyjnym z zakresu zrównoważonego rozwoju. W ramach pakietu szkoleń onboardingowych tego banku znalazły się także szkolenia z zakresu ESG i zrównoważonych finansów.

BOŚ organizował szkolenia zewnętrzne i wewnętrzne z zakresu ESG, bezpieczeństwa, prawa, ryzyka i in. Odbywają się także webinary i akcje ekologiczne zatytułowane „BOŚmy pełni zielonej energii”, mające zwiększyć świadomość ekologiczną pracowników. Bank oferuje także pracownikom na platformie e-learningowej Program edukacji ESG, w tym szkolenie w zakresie pomiaru ryzyk ESG.

Rozwój baz danych i narzędzi ESG

Banki działające w obszarze zrównoważonego finansowania mierzą się z ograniczoną dostępnością danych potrzebnych do spełnienia wymogów regulacyjnych i tworzenia nowych produktów finansowych. Zrównoważone finansowanie to wciąż nowatorski obszar, w którym zarówno instytucje finansowe, jak i ich klienci często nie dysponują odpowiednimi danymi. Aby uniknąć ryzyka stosowania różnych standardów, informacje udostępniane przez uczestników rynku powinny być porównywalne. Braki w danych ESG stanowią poważne wyzwanie⁴⁴. Banki inwestują w rozwój narzędzi i baz danych dotyczących ESG, w tym systemy monitorowania i analizy ryzyk związanych ze zrównoważonym rozwojem. Rozwój architektury procesowo-systemowej jest kluczowy do zbierania i analizy danych do procesu sprawozdawczości z zakresu ESG.

Część banków (np. PKO BP) korzysta z zewnętrznych dostawców danych w zakresie informacji na temat firm, emisji gazów cieplarnianych oczy ocen ESG, które wykorzystywane są do analizy ryzyk i są ważnym czynnikiem podejmowania decyzji inwestycyjnych. Banki opierają się także na zewnętrznych ratingach (np. MSCI ESG Ratings, FTSE Russell ESG czy Sustainalytics). SANTANDER BP korzysta z Centralnego rejestru charakterystyki energetycznej budynków oraz baz prowadzonych przez Biuro Informacji Kredytowej. ING BSK także korzysta z BIK (podobnie jak m.in. ALIOR) oraz publicznej bazy certyfikatów efektywności energetycznej. Banki korzystają także z raportów niefinansowych publikowanych przez ich klientów. ALIOR korzysta także z bazy Cenatorium do oceny zgodności z Taksonomią UE i analizy ryzyk fizycznych. MBANK liczy emisje na podstawie danych finansowych klientów oraz współczynników emisji opracowanych przy użyciu danych z bazy PCAF Exiobase. Bank korzystał także z danych z bazy PCAF Exiobase do kalkulacji emisji związanych z portfelem finansowym oraz do przygotowania wniosku do SBTi. MILLENNIUM wykorzystał wskaźniki emisji z takich źródeł jak: Ecoinvent 3.9.1, Exiobase oraz DEFRA 2023 do kalkulacji emisji w 2023 r.

Bank PEKAO stworzył repozytorium danych w zakresie ryzyka ESG (w tym klimatycznego). Rozwiązanie to pozwala na dokładniejszą analizę i monitorowanie ekspozycji na ryzyka związane z ESG. ING BSK uruchomił projekt Model danych ESG, którego celem jest wdrożenie jednego spójnego modelu danych ESG oraz opracowanie koncepcji i roadmapy dla docelowego, możliwie najlepiej zautomatyzowanego, procesu raportowania ESG.

Stosowane ramy sprawozdawcze, analiza (podwójnej) istotności i atestacja

CSRD oraz ESRD mają istotny wpływ na strategie działania banków, ich modele biznesowe i procesy sprawozdawcze.

Ramy sprawozdawcze

Wszystkie badane banki jako podstawę opracowania oświadczeń/sprawozdań na temat informacji niefinansowych wskazały standardy GRI, przy czym zakres ich zastosowania jest różny. Są banki, które w bardzo wyraźny sposób odnoszą się do konkretnych zapisów w standardach i publikują indeks wskaźników GRI, ale są też takie, które odnoszą się do nich w bardziej swobodny sposób.

Odniesienia do nowych regulacji, CSRD i ESRS, mimo braku formalnego wymogu ich stosowania, pojawiają się w raportach banków. Do CSRD nawiązują – głównie w bardzo podstawowy sposób wymieniając regulacje dotyczące sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju takie banki jak np. PKO BP, SANTANDER, ALIOR, MBANK, MILLENNIUM, BNP PARIBAS BP, BOŚ.

Natomiast ESRS w swojej sprawozdawczości zastosowały już SANTANDER, MBANK oraz BOŚ. Najczęściej nawiązały do nich w kontekście badania podwójnej istotności (np. SANTANDER, MBANK) przedstawiły też odniesienia do konkretnych zapisów ESRS w odpowiednich miejscach w raportach (analogicznie do GRI) (np. BOŚ) i w dodatkowej kolumnie w tabeli ze wskaźnikami GRI (Indeks (zgodności) GRI) (np. SANTANDER, MBANK) lub w osobnej tabeli przedstawiającej Indeks ESRS (BOŚ). Banki nawiązywały też do TCFD (PKO BP SANTANDER, MILLENNIUM, BNP PARIBAS) i wytycznych zintegrowanego raportowania IIRC (PKO BP, ING BSK).

Analiza istotności

SANTANDER w 2023 r. przeprowadził analizę podwójnej istotności zgodnie z wytycznymi ESRS. Celem analizy było zidentyfikowanie najbardziej istotnych tematów w zakresie: (1) oddziaływania Banku na otoczenie zewnętrzne (istotność oddziaływania/wpływu), (2) zewnętrzne ryzyka i możliwości wpływające na Bank (istotność finansowa). Jej wyniki pozwalają na wskazanie tematów istotnych, które Bank uwzględnia następnie w swojej strategii i raportowaniu niefinansowym. W proces analizy podwójnej istotności zaangażowani byli interesariusze wewnętrzni i zewnętrzni Banku; pracownicy, dostawcy, partnerzy biznesowi, przedstawiciele NGOs, instytucje finansowe i regulatorzy. Badanie obejmowało między innymi: sesję dialogową z wybranymi interesariuszami zewnętrznymi oraz anonimową ankietę adresowaną do pracowników. Wynik oceny podwójnej istotności przedstawiono na rysunku 31.

W 2023 r. MBANK rozpoczął analizę podwójnej istotności, przygotowując się do stosowania ESRS. Jej wyniki pozwoliły określić listę tematów istotnych. Badanie istotności przeprowadza też PKO BP, co pozwoliło mu na zidentyfikowanie tematów istotnych (rysunek 32).

ING BSK nie odwołuje się bezpośrednio do „podwójnej istotności”. Bank jednak stwierdza, że dokłada starań, „aby w raporcie rocznym ujmować tematy najważniejsze dla naszych interesariuszy i odzwierciedlające nasz wpływ na kwestie środowiskowe, społeczne i dotyczące ładu korporacyjnego. Podobnie jak w ubiegłym roku, postanowiliśmy przeprowadzić proces badania istotności w sposób kompleksowy i angażujący naszych interesariuszy”⁴⁵. Podjęte działania i tematy istotne przedstawiono poniżej (rysunek 33).

MILLENNIUM i HANDLOWY prezentują istotne kwestie w poniższy sposób (rysunek 34 i 35).

BOŚ również przedstawił w raporcie proces badania istotności z wykorzystaniem ESRS. Odbył się on w dwóch etapach. W pierwszym etapie opracowano listę 73 tematów kluczowych dotyczących kwestii ekonomicznych i biznesowych, środowiskowych, pracowniczych, społecznych. Uwzględniono podwójną istotność oceniając ryzyka i szanse ESG, mogących mieć istotny wpływ na wyniki Banku, a także wpływ Banku na kwestie zrównoważonego rozwoju. Podstawą zidentyfikowania tematów były ESRS i wykaz 7 tematów istotnych opisanych w Raporcie ESG za 2022 r., opracowanych na podstawie analizy realizacji działań Strategii biznesowej i Strategii ESG, opinii interesariuszy Banku oraz wytycznych dla branży. W drugim etapie przeprowadzono analizę istotności. W celu wytypowania istotnych tematów wykonano badanie ankietowe wśród wewnętrznych i zewnętrznych interesariuszy Banku. Każdy z 73 kluczowych tematów został oceniony w skali od 1 do 5 (gdzie: 1 – zagadnienie zupełnie nieistotne; a 5 – zagadnienie bardzo istotne). Punktem odcięcia klasyfikacji do tematu istotnego była średnia na poziomie powyżej 4 pkt. Wyniki ankiety pozwoliły określić 20 tematów istotnych z punktu widzenia interesariuszy zewnętrznych i 4 tematów istotnych dla interesariuszy wewnętrznych Banku – pracowników BOŚ.

CA BP w 2022 r. przeprowadził badanie istotności, które objęło analizę 9 konkurencyjnych banków, 27 pracowników oraz 13 interesariuszy zewnętrznych. Badanie zostało także zweryfikowane przez 4 zewnętrznych ekspertów (rys. 37).

Atestacja

W procesie raportowania informacji z obszaru ESG kluczową rolę odgrywają ich porównywalność i wiarygodność, które są podstawą budowania zaufania interesariuszy, w tym inwestorów, oraz ich wykorzystania w procesach podejmowania decyzji. Na znaczenie atestacji informacji niefinansowych wskazuje nie tylko rosnąca liczba badań naukowych poświęconych temu zagadnieniu⁴⁶, lecz także wzmożone zainteresowanie ze strony regulatorów i praktyków. Zgodnie z CSRD, ujawnienia ESG będą obowiązkowo podlegały atestacji na poziomie dającym ograniczoną pewność. Stanowi to istotne wyzwanie dla profesji biegłych rewidentów, którzy w Polsce będą jedynymi podmiotami świadczącymi te usługi⁴⁷.

Niektóre banki dobrowolnie skorzystały z możliwości zlecenia niezależnej zewnętrznej weryfikacji swoich raportów. Zrobiły to BNP PARIBAS, MILLENNIUM, MBANK, ING BSK i SANTANDER BP. Wszystkie skorzystały z usług tzw. „Wielkiej czwórki”: EY, PwC, KMPG oraz Deloitte. BNP PARIBAS zlecił wykonanie niezależnej usługi atestacyjnej firmie EY. MBANK zlecił atestację firmie KPMG, a SANTANDER zlecił to badanie PwC. Te usługi zewnętrzne dawały ograniczoną pewność i objęły tylko wybrane wskaźniki GRI (tabela poniżej) jak również ujawnienia taksonomiczne.

Raport ING BSK został poddany niezależnej zewnętrznej atestacji pod kątem:

• zgodności z GRI wszystkich zaprezentowanych wskaźników GRI,
• zgodności ujawnień jakościowych i ilościowych wynikających z rozporządzeń delegowanych odnoszących się do Taksonomii i SFDR.

Usługa atestacyjna została wykonana przez KPMG na poziomie ograniczonej pewności.

Atestację zlecił także bank MILLENNIUM. Badanie na poziomie ograniczonej pewności zgodnie ze Standardem ISAE 3000, opublikowanym przez Radę Międzynarodowych Standardów Rewizji Finansowej i Usług Atestacyjnych przeprowadziła firma Deloitte (rysunek 38). W tabeli z wskaźnikami GRI wyraźnie wskazano, które informacje były weryfikowane (nie objęto atestacją całości ujawnień).

Pozostałe banki

CZR ujęły w strategii następujące banki nie należące do indeksu WIG-BANKI:

• BANK POCZTOWY: CZR 3,5,8,10,12,13, 17;
• CREDIT AGRICOLE BANK POLSKA: CZR 1,4,7,8,9,10,12,13,15,17;
• DNB BANK POLSKA: CSR 5, 7, 8, 10, 12, 13, 16;
• BGK: CZR 1,2,3,4,6,7,8,9,10,11,12,13;
• NEST: 1, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 10, 12, 13, 17.

Mniejsze banki podjęły także wysiłki na rzecz dostosowania swoich struktur organizacyjnych w odpowiedzi na konieczność zaadresowania kwestii ESG. Przykładowo, NEST powołał Biuro Zrównoważonego Rozwoju, którego Dyrektor raportuje bezpośrednio do zarządu. Dodatkowo, w raporcie o adekwatności kapitałowej i zarządzaniu ryzykiem Bank wskazał, że członkowie zarządu, rady nadzorczej oraz osoby pełniące kluczowe funkcje muszą posiadać kompetencje w zakresie zarządzania ryzykami występującymi w działalności Banku, w tym zarządzania ryzykiem ESG.

VELOBANK także powierzył odpowiedzialność za ESG zarządowi, wspieranemu m.in. przez Komitet ESG oraz Biuro ESG. Stworzył także wewnętrzną platformę wymiany organizacji – Forum ESG. W 2023 r. powołał Biuro Akwizycji i Sprzedaży ESG, którego kluczowe cele obejmują m.in. rozwój narzędzi finansowania i promocji ESG wśród klientów Banku. POCZTOWY powołał Zespół ds. zrównoważonego rozwoju złożony z kluczowych menadżerów, kierowany przez Wiceprezesa Zarządu odpowiedzialnego za zarządzanie ryzykiem. Wyodrębniono także koordynatorów zrównoważonego rozwoju. CA BP powołał grupę projektową (Komitet ESG), oraz zespół operacyjny, który tworzą właściciele biznesowi inicjatyw w zakresie zrównoważonego rozwoju i ESG, liderzy Komitetu ESG, dyrektor Zespołu ds. Corporate Sustainability oraz eksperci z tego zespołu. Dodatkowo, powołano Sustainability Leadership Team, w skład którego wchodzą wiceprezes Zarządu odpowiedzialny za społeczną odpowiedzialność biznesu, wiceprezes Zarządu odpowiedzialny za ryzyko, wiceprezes Zarządu odpowiedzialny za finanse, dyrektor Departamentu Prawnego i Biura Obsługi Korporacyjnej, osoba odpowiedzialna za strategię banku, dyrektor Zespołu ds. Corporate Sustainability, eksperci z zespołu oraz liderzy poszczególnych strumieni i ich zastępcy. Bank, aby zadbać o prawidłową realizację wkładu w zrównoważony rozwój, do Rady Nadzorczej uznaną ekspertkę w zakresie ESG. Bank w swojej sprawozdawczości stosuje standardy GRI, nawiązuje do TNFD oraz w bardzo ogólny sposób do CSRD/ESRS. DEUTCHE BP powołał Komitet ds. ESG, a także wyznaczył członka zarządu odpowiedzialnego za realizacje celów zrównoważonego rozwoju. NEST powołał grupę roboczą ds. ESG (w skład której weszli przedstawiciele kluczowych departamentów) oraz Biuro Zrównoważonego Rozwoju. W strukturach zarządu powołane zostało także stanowisko wiceprezesa zarządu odpowiedzialnego za nadzór nad kwestiami ESG. W procesie opracowywania raportu NEST została zastosowana uproszczona analiza istotności – w ocenie wyborów tematów istotnych do raportu bank odniósł się do wewnętrznych analiz oraz kluczowych projektów realizowanych w odniesieniu do działań powiązanych z realizacją Celów Zrównoważonego Rozwoju i ich wpływu na organizację oraz zewnętrznych interesariuszy. BGK również powołał Komitet ESG, a także uruchomił Program Ambasadorski Zrównoważony Rozwój (mający na celu zbudowanie sieci osób odpowiedzialnych za wdrażanie ESG). W SANTANDER CB w 2023 r. powołany został Komitet ESG, który wskazał kierunki strategiczne w tym obszarze oraz wskazany został członek zarządu odpowiedzialny za zarządzanie ryzykami. Bank także przyjął System klasyfikacji zrównoważonego finansowania i Politykę Odpowiedzialnej Bankowości.

Jeżeli chodzi o dostęp do danych z obszaru ESG to VELOBANK, podobnie jak BGK, korzysta ze wskaźników emisji gazów cieplarnianych z publikacji Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Energią (KOBIZE) oraz bazy UK Government GHG Conversion Factors for Company Reporting, a emisje poszczególnych gazów cieplarnianych przelicza na ekwiwalent emisji dwutlenku węgla zgodnie z wartością współczynnika GWP (ang. Global Warming Potential).

Pracownicy banków uzupełniają swoją wiedzę i umiejętności z obszaru ESG. DEUTCHE BP przeprowadził cykl szkoleń z zakresu ESG dla Zarządu Banku, a także dla wszystkich pracowników. Pracownicy Banku uczestniczyli m.in. w spotkaniach Grupy Zielone Finanse UNGC oraz w szkoleniach dotyczących ESG, a także w pracach Grupy ds. Zrównoważonego Finansowania przy Związku Banków Polskich oraz Rady ds. Zielonej Transformacji przy Konfederacji Pracodawców Lewiatan. POCZTOWY, VELOBANK i NEST również przygotowały program szkoleniowy z zakresu raportowania ESG. PKO BH utworzył centrum kompetencji w obszarze ESG, którego celem jest zapewnienie kompleksowej i aktualnej wiedzy z obszaru ESG, umożliwiającej realizację postawionych celów biznesowych w zgodzie z dynamicznie rozwijającym się otoczeniem regulacyjnym w zakresie zrównoważonego rozwoju.

Banki zrzeszające nie informowały o działaniach podjętych w kontekście nowych regulacji CSRD, ESRS, w tym zmianach na wyższych szczeblach zarządzania.

BGK informuje, ze dokonał „analizy luki względem Europejskich Standardów Zrównoważonego Rozwoju (ESRS)” i z wyprzedzeniem przygotowuje się do ich wdrożenia w banku. Posiada w tym zakresie zatwierdzony przez Komitet ESG plan działań w odpowiedzi na nowe wymogi raportowe, który zakłada w szczególności: przygotowanie architektury procedur i procesów związanych z zarządzaniem zrównoważonym rozwojem, opracowanie i wdrożenie metodyki mapowania łańcucha wartości oraz metodyki badania istotności, wdrożenie systemowego podejścia do mierzenia niefinansowych rezultatów finansowań (również ex-post), w tym skali ich negatywnego i pozytywnego wpływu, włączenie istotnych zagadnień zrównoważonego rozwoju w strategię BGK, zaprojektowanie polityk lub wytycznych dotyczących zarządzania tymi zagadnieniami, opracowanie strategii dekarbonizacji – planu transformacji na rzecz niskoemisyjnej gospodarki. Wynagrodzenie uzupełniające członka Zarządu BGK za rok obrotowy uzależnione jest od poziomu realizacji celów zarządczych, również wspierających zrównoważony rozwój. Na początku 2023 r. powstał Komitet ESG, w skład którego, poza przedstawicielami jednostek kluczowych z perspektywy zarządzania kwestiami ESG, wchodzą liderzy odpowiedzialni za koordynację działań banku w obszarze środowiskowym, społecznym i ładu korporacyjnego.

BGK przygotowuje raport zintegrowany wg. Integrated Reporting Framework, stosuje także standardy raportowania danych niefinansowych Global Reporting Initiative. Raport BGK wykorzystuje także najlepsze praktyki rynkowe oraz wytyczne Grupy zadaniowej ds. ujawniania informacji finansowych związanych z klimatem (Task Force on Climate-Related Financial Disclosures, TCFD). Obliczenia naszego śladu węglowego przeprowadzono zgodnie ze standardem Greenhouse Gas (GHG) Protocol. Ponadto, BGK przeprowadza analizę istotności w ramach pięcioetapowego procesu, w którym bierze pod uwagę perspektywęorganizacji oraz jej otoczenia. BGK jako jedyny z banków nienależących do indeksu WIG-Banki poddał dane niefinansowe niezależnej zewnętrznej atestacji. Została ona przeprowadzona przez firmę Bureau Veritas Polska zgodnie z postanowieniami ISAE 3000 w zakresie zgodności z GRI Standards oraz zgodnie z normą ISO 14064-3 w zakresie kompletności i dokładności ujawnień dotyczących emisji gazów cieplarnianych.

Wyniki badań ankietowych

Cel i metoda badań

Ankieta została skierowana drogą mailową do przedstawicieli wszystkich banków objętych raportem oraz do wybranych banków spółdzielczych pod koniec października 2024 roku.

Celem przeprowadzonych badań ankietowych było poznanie praktyk banków w obszarze zrównoważonego finansowania. Ankieta składała się z trzech części: (1) Zaangażowanie w zrównoważone finanse (12 pytań), (2) Strategiczne podejście do zrównoważonego finansowania (8 pytań), (3) Raportowanie ESG (6 pytań). . Odpowiedzi udzieliło 29 banków, których udział w aktywach sektora bankowego w Polsce według stanu na 31.09.2024 roku wynosił ponad 60%. W badaniu wzięli udział przedstawiciele kadry zarządzającej (z obszaru odpowiedzialności związanego ze zrównoważonym rozwojem) instytucji kredytowych działających w formie banków uniwersalnych, banków specjalistycznych, zrzeszających oraz banków spółdzielczych. Zbiorcze wyniki badania zaprezentowano poniżej. W przypadku części pytań, z uwagi na istotne zróżnicowanie wewnątrzgrupowe, dokonano analiz w podziale na banki komercyjne (w tym państwowy i zrzeszające) oraz spółdzielcze.

Zaangażowanie w zrównoważone finanse

Pierwsze pytania zawarte w ankiecie dotyczyły oceny własnej banków w zakresie ich zaangażowania w zrównoważone finansowanie gospodarki. Przedstawiciele tylko 5 instytucji kredytowych (17,2%) spośród 29 ankietowanych wskazali reprezentowany bank jako jednego z liderów w sektorze jeżeli chodzi o zaangażowanie w zrównoważone finansowanie. Zdecydowana większość (21 banków; 72,5%) to banki oceniające siebie jako podmioty o relatywnie niskim (65,6%) i przeciętnym (6,9%) zaangażowaniu. Wysoka ocena własna w zakresie pozycji rynkowej w kontekście skali zrównoważonego finansowania dotyczy przede wszystkim banków, których akcje notowane są na rynku giełdowym. Spośród banków spółdzielczych aż 81,8% badanych podmiotów wskazuje, że jest w grupie instytucji o relatywnie niskiej pozycji rynkowej pod względem zaangażowaniu w zrównoważone finansowanie. Można ponadto zaobserwować występowanie zależności między poziomem oceny własnej pozycji banków w zakresie zaangażowania w zrównoważone finansowanie a poziomem wskaźnika GAR (dla banków publikujących informacje w tym zakresie). Banki biorące udział w badaniu oceniające się jako liderzy sektora w zakresie zaangażowania w zrównoważone finansowanie na tle sektora bankowego w Polsce mają przeciętnie znacząco wyższą wartość wskaźnika GAR kalkulowanego zarówno dla nakładów, jak i dla obrotu – odpowiednio 0,68% i 0,46% wobec 0,29% i 0,19% dla banków oceniających się jako podmioty o przeciętnym i niskim zaangażowaniu. Wobec powyższego można wskazać, że wskaźnik GAR może być traktowany dla polskiego rynku bankowego jako dość efektywny estymator skali zaangażowania w zrównoważone finansowanie instytucji kredytowych w kontekście ich własnych ocen w tym zakresie.

1. Jak określiliby Państwo pozycję Banku w zakresie zaangażowania w zrównoważone finansowanie (uwzględniając wartość finansowania w relacji do aktywów oraz dywersyfikację produktową) na tle sektora bankowego w Polsce? (w %)

Kolejne pytanie dotyczyło oceny zaangażowania we wskazany wyżej obszar w stosunku do skali prowadzonej działalności. Badane banki wskazywały, że jest optymalne (16; 55,2%) lub zbyt niskie (13; 44,8%). Pogłębione analizy w zakresie udzielonych odpowiedzi pozwalają na stwierdzenie, że nie istnieją znaczące różnice pomiędzy poziomem wskaźnika GAR (obrót) dla banków, które oceniają swoje zaangażowanie jako optymalne (0,33%) oraz jako zbyt niskie (0,46%), co świadczyć może o znaczącym zróżnicowaniu postrzegania docelowego poziomu zaangażowania banków w zrównoważone finansowanie w Polsce. Wnioski te potwierdza również fakt, że aż 40% banków oceniających się jako obecni liderzy rynku bankowego w zakresie zrównoważonego finansowania uznaje swoje zaangażowanie w tym obszarze za zbyt niskie w stosunku do zakresu prowadzonej działalności. Jednocześnie aż 52,6% banków określających się jako banki o relatywnie niskim finansowaniu, uznaje jego bieżący poziom za optymalny względem zakresu prowadzonej działalności.

2. Jak oceniają Państwo poziom ogólnego zaangażowania Banku w zrównoważone finansowanie? (w %)

W 2023 roku w 22 bankach (75,9%) ekspozycje spełniające założenia zrównoważonego finansowania stanowiły poniżej 5% udostępnionego finansowania ogółem. W jednym banku było to powyżej 15%. Po trzy banki (w sumie 20,6% ogółu respondentów) wybrały opcje 5-9,99% oraz 10-15%.

3. Jaką część finansowania ogółem udostępnionego przez Bank (w ujęciu wartościowym) stanowiły w 2023 roku ekspozycje spełniające założenia finansowania zrównoważonego? (w %)

13 (48,1%) banków wskazało, że średnia wartość kredytu z obszaru zrównoważonego finansowania (zgodnych z Taksonomią albo uwzględniających cele środowiskowe lub społeczne) była istotnie niższa w porównaniu do pozostałych kredytów udzielanych przedsiębiorstwom niefinansowym, a 8 (29,6%), że była nieznacznie niższa. W przypadku 5 (18,5%) z nich była ona bardzo zbliżona lub równa.

4. Jaka w 2023 roku była średnia wartość kredytu z obszaru zrównoważonego finansowania (zgodnych z Taksonomią albo uwzględniających cele środowiskowe lub społeczne) w relacji do pozostałych kredytów udzielanych przedsiębiorstwom niefinansowym przez Bank? (w %)

Ponad połowa banków (15; 51,7%) nie stosowała praktyk niższej marży dla instrumentów zrównoważonego finansowania (zgodnych z Taksonomią albo uwzględniających cele środowiskowe lub społeczne) względem pozostałych produktów kredytowych. Z pozostałych 14, w 6 przypadkach (20,7%) było to działanie standardowe dla wszystkich umów w obszarze zrównoważonego finansowania, w pozostałych 8 (27,6%) redukcję marży stosowano tylko dla części nowego portfela kredytowego.

5. Czy w 2023 roku Bank stosował praktykę niższej marży dla instrumentów zrównoważonego finansowania (zgodnych z Taksonomią albo uwzględniających cele środowiskowe lub społeczne) względem pozostałych produktów kredytowych? (w %)

Prawie wszyscy respondenci – 27 banków – za kluczowe działania, które mogą sprzyjać zaangażowaniu w zrównoważone finansowanie uznała edukację kredytobiorców. 16 banków wskazało dostępność sektorowej bazy danych na temat ESG, a na trzecim miejscu (14 wskazań) znalazł się wzrost świadomości znaczenia ESG wśród kadry zarządzającej banku. Nieco mniejsze znaczenie miała edukacja inwestorów (11) oraz rekrutacja pracowników z odpowiednią wiedzą i doświadczeniem (9).

6. Proszę wskazać trzy kluczowe działania, które mogą sprzyjać zaangażowaniu Banku w zrównoważone finansowanie:

Kolejne pytanie dotyczyło finansowania inwestycji w OZE. Najwięcej respondentów (20 banków, 71,4 %) wskazało, że przeznaczyło na ten cel mniej niż 1,99 mld zł. 7 banków (25%) nie finansowało takich inwestycji.

7. Jaką kwotę w 2023 roku Bank przeznaczył na finansowanie inwestycji w energię pochodzącą ze źródeł odnawialnych (w mld zł) (w %)?

W przypadku finansowania inwestycji OZE, najwięcej środków przeznaczono na finansowanie inwestycji w fotowoltaikę (75%).

8. Który obszar finansowania inwestycji w OZE był dominujący (w %)?

Badane banki zasadniczo oceniają świadomość swoich klientów korporacyjnych w zakresie ESG jako niską lub średnią we wszystkich analizowanych obszarach (istota ESG, oferta produktowa, znaczenie ryzyka ESG).

9. Jak w skali 1–5 (1– bardzo niska; 5 – bardzo wysoka) Bank ocenia świadomość swoich klientów korporacyjnych (przedsiębiorstw niefinansowych) w zakresie poniższych obszarów związanych z ESG? (proszę wstawić X w odpowiedniej kolumnie)

Odpowiadając na pytanie o znaczenie czynników kształtujących popyt klientów na produkty z obszaru zrównoważonego finansowania najwięcej respondentów za bardzo istotne i istotne uznało zbyt niski poziom świadomości w zakresie znaczenia zrównoważonego finansowania oraz możliwość nieosiągnięcia zadeklarowanych celów ESG.

10. Jak w skali 1–5 (1– nieistotne; 5 – bardzo istotne) Bank ocenia znaczenie poniższych czynników kształtujących popyt swoich klientów korporacyjnych (przedsiębiorstw niefinansowych) na produkty z obszaru zrównoważonego finansowania? (proszę wstawić X w odpowiedniej kolumnie)

44,4% banków wskazało, że poniżej 5% klientów ubiegających się u nich o finansowanie odmawia wypełnienia formularza dotyczącego bieżącej i planowanej realizacji celów ESG. Tyle samo respondentów nie prowadzi tego typu statystyk.

11. Jaka część klientów Banku ubiegających się o finansowanie odmawia wypełnienia formularza dotyczącego bieżącej i planowanej realizacji celów ESG (w %)?

W pytaniu o podejmowane w ostatnich dwóch latach działania w zakresie popularyzacji idei zrównoważonego finansowania wśród swoich dotychczasowych klientów, banki najczęściej wskazały, że często realizowały szkolenia z obszaru ESG (8 wskazań). Na kolejnych miejscach znalazły się: przesyłanie newsletterów/informacji o produktach z obszaru zrównoważonego finansowania oraz wsparcie informacyjne w zakresie możliwości pozyskania środków publicznych na cele związane za zrównoważonym rozwojem (po 5 wskazań). Odpowiedź „nigdy” była natomiast najczęściej wybierana przez banki w kontekście wsparcia klienta banku w pozyskaniu ratingu ESG zewnętrznej instytucji (20 wskazań). Na drugim miejscu znalazło się udostępnianie dedykowanych narzędzi wspierających raportowanie ESG wśród klientów (17 wskazań).

12. Jak w skali 1-5 (1- nigdy; 5 – bardzo często) Bank ocenia częstotliwość podejmowania w ostatnich dwóch latach działań własnych w zakresie popularyzacji idei zrównoważonego finansowania w stosunku do swoich dotychczasowych klientów? [przesyłanie newsletterów/ informacji o produktach z obszaru zrównoważonego finansowania]

Wyniki pierwszej części badania wskazują, że banki choć podejmują działania w zakresie popularyzacji idei zrównoważonego finansowania deklarują także, że stoją przed nimi pewne konkretne wyzwania z tym związane. Kluczowym problemem pozostaje niska świadomość klientów banków w zakresie znaczenia kwestii ESG oraz obawa o to, że nie osiągną zadeklarowanych przy wnioskowaniu o finansowanie celów ESG. Może się to przełożyć na ich ograniczone zainteresowanie produktami finansowymi uwzględniającymi cele środowiskowe i społeczne.

Ponadto, badania wskazują na niedostateczne wsparcie edukacyjne zarówno dla klientów, jak i dla pracowników banków. Chociaż niektóre instytucje podejmują inicjatywy edukacyjne, np. w formie szkoleń, mogą być one niewystarczające. Dodatkowo, banki rzadko oferują wsparcie w uzyskaniu zewnętrznych ratingów ESG, co mogłoby zwiększyć wiarygodność klientów na rynku i ułatwić im dostęp do zrównoważonego finansowania. Wydaje się, że intensyfikacja działań edukacyjnych oraz rozwój w obszarze gromadzenia i przetwarzania danych ESG byłyby pożądane w tym kontekście.

Brak istotnych zachęt finansowych, takich jak obniżone marże dla instrumentów zrównoważonego finansowania, również stanowi pewną barierę. Mimo deklarowanego zainteresowania inwestycjami w obszary takie jak OZE, wsparcie finansowe wciąż pozostaje na niskim poziomie, a większość środków jest skoncentrowana na jednej kategorii – fotowoltaice.

Strategiczne podejście do zrównoważonego finansowania

Druga część ankiety zawierała pytania dotyczące strategicznego podejścia banków do zrównoważonego finansowania.

Tyle samo banków posiada wdrożoną strategię ESG, zintegrowaną z ogólną strategią banku (37,9%), co ją obecnie opracowuje. 6,9 % badanych banków jest na etapie wdrażania takiej strategii. Pozostałe banki posiadają wdrożoną odrębną strategię ESG.

1. Jak wygląda obecne podejście Banku do zrównoważonego finansowania (w %):

Rozwój oferty produktowej uwzględniającej kwestie ESG to najczęściej wskazywany z obszarów zrównoważonego finansowania, na jakich banki planują koncentrować swoje działania w najbliższym roku (28 banków wybrało tę odpowiedź). Na drugim miejscu pod względem liczby wskazań znalazły się trzy działania: rozwój narzędzi i baz danych (14), wdrożenie regulacji w zakresie zrównoważonego rozwoju (12) oraz edukacja kadry zarządzającej (11 wskazań). Co ciekawe planowane powiązanie wynagrodzeń z wynikami ESG wskazał tylko 1 bank.

Banki wspierają działania na rzecz zrównoważonego finansowania poprzez stosowanie określonych polityk. Są to polityki wspierania działań w obszarze ESG (17 wskazań) oraz polityki wykluczeń działań niepożądanych (13).

Niska świadomość ESG wśród klientów i kontrahentów (26), ciągłe zmiany w regulacjach (20) oraz brak lub ograniczona dostępność danych ESG (12) to najczęściej wskazywane przez banki wyzwania związane z uwzględnianiem czynników ESG w procesach kredytowych i inwestycyjnych.

2. Proszę wskazać trzy kluczowe obszary zrównoważonego finansowania, na jakich Bank planuje koncentrować swoje działania w najbliższym roku:

3. Jakie działania w obszarze zrównoważonego finansowania stosuje Bank:

4. Proszę wskazać trzy kluczowe wyzwania jakie Bank identyfikuje w związku z uwzględnieniem czynników ESG w procesach kredytowych i inwestycyjnych?

Banki w najbliższym roku przede wszystkim planują rozwijać lub wprowadzić kredyty na inwestycje powiązane zgodnie z celami klimatycznymi zgodnie z Taksonomią (19 wskazań) oraz kredyty z dopłatami z krajowych lub unijnych funduszy (15 wskazań).

5. Jakie produkty w zakresie zrównoważonego finansowania Bank planuje w najbliższym roku rozwijać lub wprowadzić?

Nieco ponad połowa banków objętych badaniem planuje wprowadzenie zmian w sposobie zarządzania ryzykiem ESG w stosunku do 2023 roku. 42,9% banków nie planuje takich działań (12 banków. Najczęściej zmiany w procesie zarządzania ryzykiem są następstwem dostosowania polityk i procedur do standardów międzynarodowych (m.in. regulacje EBA) oraz przyjmowanych strategii w obszarze ESG.

6. Czy Bank planuje wprowadzenie zmian w sposobie zarządzania ryzykiem ESG w stosunku do 2023 roku? (w %)

69% respondentów planuje korzystać z Platformy ESG BIK, stanowiącej jedno z najbardziej rozwiniętych obecnie rozwiązań w obszarze agregacji danych dotyczących czynników ESG podlegających analizie w procesie kredytowym w bankach.

7. Czy Bank planuje korzystać z Platformy ESG BIK? (w %)

Większość banków (65,5%) ma trudność z oceną tego narzędzia. Tylko 1 bank uznał, że w pełni zaspokaja ono oczekiwania rynku. Wśród obszarów zwiększających użyteczność Platformy banki wskazują m.in. na rozszerzenie agregowanych w jej ramach danych o minimalne gwarancje społeczne, większy zakres celów taksonomicznych oraz identyfikację celów częściowo taksonomicznych.

8. Jak Bank ocenia to rozwiązanie na obecnym etapie wdrożenia? (w %)

Wyniki drugiej części badania wskazują, że sektor bankowy w Polsce znajduje się na etapie intensywnych działań związanych z wdrażaniem strategicznego podejścia do ESG, jednak wyzwania i bariery wciąż ograniczają tempo tych zmian. Ponad połowa banków posiada strategię ESG (zintegrowaną z ogólną strategią działania lub odrębną), co dowodzi świadomości znaczenia strategicznego podejścia do kwestii zrównoważonego rozwoju i konieczności stosownej modyfikacji modeli biznesowych. Jednocześnie banki nie wiążą wynagrodzeń osób zarządzających z wynikami ESG, co może świadczyć o braku integracji ESG w systemach motywacyjnych i nie sprzyja zaangażowaniu w działania w obszarze ESG wśród kierownictwa wyższego szczebla.

Planowane przez banki działania najczęściej koncentrują się na rozwoju oferty produktowej oraz wdrażaniu wewnętrznych regulacji, co wskazuje na dążenie do dostosowania się do rosnących wymagań prawnych i oczekiwań rynkowych. Jednocześnie kluczowe wyzwania, takie jak niska świadomość ESG wśród klientów, ciągłe zmiany regulacyjne oraz ograniczona dostępność danych ESG, wciąż stanowią istotne przeszkody rozwoju zrównoważonej działalności w obszarach kredytowych i inwestycyjnych.

Planowane wprowadzenie kredytów zgodnych z celami klimatycznymi oraz kredytów z dopłatami z funduszy krajowych i unijnych wskazuje na kierunek działań wspierających zrównoważoną transformację. Jednocześnie użyteczność korzystania przez banki z narzędzi takich jak Platforma ESG BIK, mimo dużego zainteresowania, jest obecnie trudna do oceny przez banki, co może sugerować konieczność dalszego rozwoju i dostosowania tego narzędzia do potrzeb rynku.

Raportowanie ESG

Ostatnie pytania zawarte w ankiecie dotyczyły raportowania ESG w bankach.

17 banków (58,6%) podejmuje działania na rzecz CZR, ale nie mierzy postępów w ich realizacji. Tylko 5 banków (17,2%) mierzy postęp w realizacji tych działań. 2 banki stwierdziły, że w ogóle nie angażują się w realizację CZR, a 17,2% respondentów udzieliło odpowiedzi „nie wiem”.

1. Czy Bank mierzy postępy w działaniach na rzecz realizacji 17 Celów Zrównoważonego Rozwoju ONZ? (w %)

15 banków (51,7%) nie planuje stosowania ESRS w najbliższym czasie. Taka sytuacja dotyczy wyłącznie banków spółdzielczych. 6 banków biorących udział w badaniu (20,7%) rozważa ich zastosowanie, choć formalnie nie ma takiego obowiązku. 6 banków (20,7%) przygotuje sprawozdanie za 2024 rok według ESRS po raz pierwszy. 2 banki wdrożyły dobrowolnie ESRS w sprawozdawczości za poprzedni rok (2023).

2. Czy Bank przygotowuje sprawozdawczość zrównoważonego rozwoju wg ESRS? (w %)

Największym wyzwaniem w związku z przygotowaniem do raportowania wg ESRS jest brak danych i trudności z ich pozyskaniem (15 wskazań) oraz konieczność zapewnienia odpowiednich systemów IT (13 wskazań). W dalszej kolejności banki wymieniały brak pracowników o odpowiedniej wiedzy i kompetencjach (9). Banki nie przypisują istotnej roli m.in. kwestiom konieczności zmian w strukturach organizacyjnych.

3. Proszę wskazać trzy kluczowe wyzwania jakie Bank identyfikuje w związku z przygotowaniem do raportowania wg ESRS?

Oceniając swoje przygotowanie do raportowania kwestii ESG najwięcej banków (14; 48.3%) wskazało, że nie rozpoczęły konkretnych działań, ale planują je rozpocząć w kolejnym roku. 10 (34,5%) przeprowadziło analizę stopnia przygotowania (luk). 3 banki (10,3%) nie rozpoczęły działań i nie planują ich rozpocząć w kolejnym roku. W 2 bankach (6,9%) przydzielono stosowne działania pracownikom.

4. Jak Bank ocenia swoje przygotowanie do raportowania kwestii ESG? (w %)

Prawie 70% banków nie korzysta z pomocy zewnętrznego podmiotu w procesie raportowania, ale znaczna cześć z nich (42,3%) planuje to zrobić. Obecnie, 7 banków (26,9%) przygotowuje informacje samodzielnie, a 8 (30,8%) we współpracy z zewnętrzną firmą.

5. Czy w procesie raportowania ESG Bank korzysta z pomocy zewnętrznego podmiotu? (w %)

16 banków (61,5% respondentów) nie zleca atestacji sprawozdawczości ESG. Spośród pozostałych najwięcej (5; 19,2%) zleca lub zamierza zlecić atestację biegłemu, który bada sprawozdania finansowe, przy czym nie jest to audytor z Wielkiej Czwórki. W przypadku 3 banków (11,5%) atestacja jest lub będzie wykonywana przez firmę z Wielkiej Czwórki – tę samą, która bada sprawozdanie finansowe banku.

6. Jaki podmiot atestuje lub będzie atestował sprawozdawczość ESG Banku? (w %)

Lepszemu raportowaniu w obszarze ESG zdaniem banków przede wszystkim sprzyjają szkolenia pracowników oraz śledzenie tego, co robią inni (po 21 wskazań) oraz bycie na bieżąco ze zmianami regulacyjnymi (18). Możliwe kary jako czynnik motywujący zostały wskazane tylko przez 1 bank, a zaangażowanie interesariuszy tylko przez 2 banki.

7. Co zdaniem Banku sprzyja lepszemu raportowaniu w obszarze ESG (proszę wybrać trzy najważniejsze):

Podsumowując uzyskane odpowiedzi można stwierdzić, że choć znaczna część banków deklaruje działania na rzecz CZR, to postępy w ich realizacji są stosunkowo rzadko mierzone, co może świadczyć o niedostatecznym zaawansowaniu w implementacji tych inicjatyw. Choć znaczny odsetek respondentów nie planuje dobrowolnego stosowania ESRS w swojej sprawozdawczości, niektóre banki podjęły się ich wdrożenia mimo braku formalnego obowiązku. Największym wyzwaniem w przygotowaniach do raportowania ESG według ESRS są trudności z pozyskiwaniem danych oraz brak odpowiednich systemów IT. Problematyczne okazują się również braki kadrowe w obszarze wiedzy i kompetencji związanych z ESG. Pomimo to i braku regulacyjnej presji, część banków rozważa rozpoczęcie działań przygotowawczych do raportowania ESRS w kolejnym roku, co należy ocenić pozytywnie.

Raportowanie ESG jest w większości przypadków realizowane samodzielnie, choć wiele banków deklaruje chęć skorzystania z pomocy zewnętrznych podmiotów w przyszłości. Dobrowolna atestacja sprawozdawczości ESG jest rzadko stosowana. Banki skłaniają się ku powierzeniu jej biegłemu rewidentowi, który bada sprawozdania finansowe, co jest korzystnym rozwiązaniem. Banki wskazują, że kluczowym czynnikiem wspierającym lepsze raportowanie ESG są szkolenia pracowników, monitorowanie działań innych instytucji oraz bieżące dostosowanie się do zmian regulacyjnych. Natomiast takie czynniki motywujące, jak potencjalne kary czy zaangażowanie interesariuszy, uzyskują marginalne znaczenie, co może wskazywać na niską presję zewnętrzną w tym obszarze. Biorąc pod uwagę istotne znaczenie dialogu z interesariuszami w działaniach i raportowaniu ESG, w tym w ocenie podwójnej istotności, ważne wydaje się być podjęcie działań ukierunkowanych na zwiększenie świadomości banków w tym obszarze.

Wybrane uwarunkowania skali zrównoważonego finansowania gospodarki przez banki – analiza statystyczna

Na podstawie badania ankietowego podjęto próbę analizy czynników wpływających na skalę zrównoważonego finansowania gospodarki przez banki ocenianą przez pryzmat bieżącej pozycji rynkowej banków w zakresie zrównoważonego finansowania (ocena własna banku w zakresie pozycji na tle rynku), potrzeby i gotowości zwiększenia zaangażowania w tym obszarze (postrzeganie zaangażowania w kontekście zakresu prowadzonej działalności) oraz skali nowego zrównoważonego finansowania w portfelu należności (mierzonej udziałem zaangażowań spełniających założenia finansowania zrównoważonego). Wyniki zaprezentowano w tabelach 10-12.

Tabela 10. Wybrane obszary polityki banku a bieżąca pozycja rynkowa w zakresie zrównoważonego finansowania – wartości statystyk testu chi kwadrat i ocena istotności współzależności

Tabela 11. Wybrane obszary polityki banku a potrzeba i gotowość zwiększenia zaangażowania w obszarze zrównoważonego rozwoju (postrzeganie zaangażowania w kontekście zakresu prowadzonej działalności) – wartości statystyk testu chi kwadrat i ocena istotności współzależności

Tabela 12. Wybrane obszary polityki banku a skala nowego zrównoważonego finansowania w portfelu należności (mierzona udziałem zaangażowań spełniających założenia finansowania zrównoważonego) – wartości statystyk testu chi kwadrat i ocena istotności

Analiza istotności pozwala na potwierdzenie wpływu bieżącego korzystania oraz gotowości do korzystania w przyszłości z platformy BIK ESG jako narzędzia wspierającego zrównoważone finansowanie. Pogłębiona analiza kierunku zależności wskazuje, że wszystkie banki postrzegające się obecnie jako liderzy zrównoważonego finansowania w Polsce już korzystają lub planują korzystać z platformy BIK ESG. Banki postrzegające siebie jako podmioty o niższym niż przeciętnym zaangażowaniu w zrównoważone finansowanie częściej niż pozostałe nie planują korzystać z platformy. W konsekwencji można wskazać, że otwartość banku na narzędzia wspierające proces zarządzania ryzykiem ESG jest czynnikiem wspierającym skalę zrównoważonego finansowania, pomimo ponoszonych kosztów udziału w Platformie.

Istotna statystycznie zależność została także potwierdzona pomiędzy poziomem zaawansowania wdrożenia sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju wg ESRS a postrzeganiem pozycji rynkowej poszczególnych banków w zakresie zrównoważonego finansowania gospodarki. Wszystkie banki uznające siebie za liderów zrównoważonego finansowania wdrożyły w 2023 roku lub wdrożą w 2024 roku raportowanie zgodne z ESRS. Większość banków postrzegających się jako podmioty o niższym niż przeciętne rynkowym zaangażowaniu w zrównoważone finansowanie nie planuje zastosowania ESRS w sprawozdawczości w najbliższym czasie. Podobnie, istotna zależność występuje pomiędzy bieżącą pozycją rynkową w zakresie zrównoważonego finansowania a oferowanym klientom wsparciem w zakresie pozyskania ratingu (tabela 10).

Silna zależność została także zidentyfikowana pomiędzy zakresem zrealizowanych działań banków w kierunku wdrożenia strategii zrównoważonego rozwoju a skalą nowego finansowania w obszarze produktów zrównoważonego rozwoju (tabela 12). W grupie banków o najwyższym udziale nowego finansowania produktów zrównoważonych (od 10% i powyżej 15%) nie występują banki, które byłyby na etapie opracowywania strategii ESG. Większość banków z tej części próby posiada wdrożoną strategię ESG, najczęściej zintegrowaną z ogólną strategią banku. W grupie instytucji kredytowych o najniższym odsetku finansowania zrównoważonego w nowym portfelu kredytowym (poniżej 5%) obserwowana jest nadreprezentacja banków, które są aktualnie dopiero na etapie opracowywania strategii ESG.

Skala nowego finansowania w obszarze produktów zrównoważonego rozwoju wykazuje także związek z podejściem banków do realizacji CZR. W grupie banków o najwyższym poziomie udziału nowych produktów finansujących zrównoważony rozwój obserwowana jest nadreprezentacja (wobec średniej w próbie) banków, które zarówno realizują te cele, jak też mierzą podejmowane działania w odniesieniu do konkretnych CZR. W przypadku banków o najniższym udziale zrównoważonego finansowania (poniżej 5%) obserwowana jest nadreprezentacja banków, które nie angażują się w realizację CZR.

Interesujące wnioski płyną także z analizy wpływu na skalę zrównoważonego finansowania działań własnych podejmowanych przez banki w zakresie popularyzacji idei zrównoważonego finansowania w stosunku do dotychczasowych klientów. W zakresie dystrybucji newsletterów potwierdzono istotność zależności przy p-value na poziomie 5% w przypadku wskaźnika udziału zrównoważonego finansowania w finansowaniu ogółem. Warto wskazać, że średnia ocena częstotliwości dystrybucji newsletterów poświęconych tematyce zrównoważonego rozwoju dla banków z nowym finansowaniem zrównoważonym na poziomie wyższym niż 10% wyniosła 3,25 (w skali 1-5), podczas gdy dla banków o wskaźniku poniżej 5% jedynie 1,86. W przypadku szkoleń średnia częstotliwość wynosiła odpowiednio 3,57 oraz 2,14.

Rekomendacje i sugestie dotyczące dalszego rozwoju zrównoważonego finansowania, w tym związane z tym korzyści

Rekomendacja 1: Uwzględniając istotną rolę czynników popytowych w obszarze kształtowania poziomu zrównoważonego finansowania, należy przedsięwziąć działania w obszarze edukacji inwestorów i klientów banków ukierunkowane na pozyskanie przez nich wiedzy w zakresie znaczenia czynników ESG w funkcjonowaniu przedsiębiorstw i gospodarki. Problematyka ESG jest dla wielu interesariuszy banków nowym obszarem, a z badań ankietowych wynika, że wiedza to czynnik sprzyjający zaangażowaniu w zrównoważone finansowanie. Warto również rozważyć współpracę z organizacjami pozarządowymi i instytucjami edukacyjnymi w celu zwiększenia zakresu i efektywności tych działań.

Rekomendacja 2: Biorąc pod uwagę fakt, że ponad połowa banków ocenia swoje zaangażowanie w zrównoważone finansowanie jako optymalne (są to także banki, które oceniają swoje zaangażowanie jako relatywnie niskie), bariery w obszarze zrównoważonego finansowania mają także istotne uwarunkowania podażowe, związane ze skłonnością kadr zarządzających instytucji kredytowych do zmian w obszarze struktury portfela kredytowego. W związku z tym odpowiednie działania powinny także być prowadzone w zakresie edukacji kadr zarządzających banków, w tym w szczególności w kontekście znaczenia zaangażowania interesariuszy w procesy decyzyjne i sprawozdawcze (dialog). Istotne wydaje się być także zachęcanie, zgodnie z CSRD, do uwzględnienia czynników powiązanych z ESG w systemach wynagradzania kadr zarządzających.

Rekomendacja 3: Wiedza i kompetencje pracowników front office, oferujących produkty z zakresu ESG, są kluczowe dla rozwoju zrównoważonego finansowania z perspektywy podażowej. Należy zadbać o edukację pracowników we wszystkich bankach, na różnych stanowiskach. Wartościowym rozwiązaniem jest budowany na poziomie ZBP system certyfikacji w obszarze ESG w sektorze bankowym. Banki powinny także promować udział pracowników w międzynarodowych programach i konferencjach związanych z ESG.

Rekomendacja 4: Szerzenie dobrych praktyk w sektorze poprzez organizację wydarzeń takich jak kongresy, konferencje, webinaria podejmujące kwestie ESG powinno przyczynić się do lepszego zrozumienia istoty i celów zrównoważonego finansowania. Ponieważ jest to temat ważny z punktu widzenia nie tylko praktyki, ale także działań regulacyjnych i badań naukowych, wskazane byłoby umożliwienie wymiany spostrzeżeń pomiędzy osobami reprezentującymi wszystkie te środowiska, jak również uwzględnienie w dyskusji przedstawicieli interesariuszy banków. Ważne jest również publikowanie raportów podsumowujących podejmowane działania, w tym organizowane wydarzenia, aby dzielić się zdobytymi wnioskami i inspiracjami z szerszą grupą zainteresowanych.

Rekomendacja 5: Obowiązkowa atestacja sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju powinna sprzyjać lepszej jakości ujawnianych danych. Obejmie ona jednak tylko duże banki, raportujące obecnie pod NFRD. Banki, które nie są zobowiązane prawnie do jej przeprowadzania, mogą rozważyć poddanie się jej dobrowolnie i zachęcenie do tego swoich klientów korporacyjnych. Warto również rozważyć wsparcie merytoryczne i szkoleniowe dla tych podmiotów, które decydują się na dobrowolną atestację, jak również na dobrowolne zastosowanie ESRS.

Rekomendacja 6: Z uwagi na istotne znaczenie finansowania projektów powiązanych z OZE, wskazana jest większa przejrzystość i porównywalność informacji ujawnianych na ten temat przez banki. Z uwagi na brak szczegółowych rozwiązań legislacyjnych w tym obszarze, wskazane jest wypracowanie standardu na poziomie rekomendacji sektorowych. Analiza struktury finansowania projektów OZE dokonana przede wszystkim w oparciu o badanie kwestionariuszowe wskazuje ponadto na silną przewagę w większości banków finansowania projektów w zakresie fotowoltaiki, co w długim okresie może prowadzić do materializacji ryzyka koncentracji zaangażowań (w szczególności w kontekście podnoszonych wątpliwości w zakresie okresu ekonomicznej i fizycznej użytkowalności instalacji fotowoltaicznych). Pożądana jest w tym kontekście współpraca z partnerami biznesowymi w zakresie rozwoju inwestycji w innych kategoriach aktywów (np. biogazownie). Warto także promować innowacyjne modele finansowania, które mogą zwiększyć atrakcyjność inwestycji w mniej popularne obszary.

Rekomendacja 7: Pożądane jest wprowadzenie ujednoliconego sposobu prezentacji w ujęciu wartościowym ogólnego zaangażowania banku w zrównoważone finansowanie (z podziałem na finansowanie spełniające założenia Taksonomii oraz inne rodzaje zrównoważonego finansowania). Standaryzacja taka może również ułatwić porównywanie wyników banków na poziomie krajowym i międzynarodowym. Z uwagi na stosunkowo powszechne zaangażowanie banków w finansowanie inwestycji w OZE (w szczególności fotowoltaikę), pożądane byłoby wypracowanie dobrych praktyk w sektorze w zakresie prezentowania informacji o skali tego zaangażowania, tak aby były to wartości porównywalne w czasie i przestrzeni (pomiędzy bankami) (patrz wyżej).

Rekomendacja 8: Wskazane jest prezentowanie przez banki konkretnych CZR i działań podjętych dla ich osiągnięcia. Z uwagi na szczególną rolę i odpowiedzialność banków w kontekście zrównoważonego rozwoju oraz wspólne ich cechy (ta sama branża) ujawnienia powinny być porównywalne, warto także zadbać o zachowanie spójności informacji dotyczących działań na rzecz osiągnięcia CZR na stronach internetowych i w sprawozdawczości poszczególnych banków. Pomocnym narzędziem w tym zakresie może być Barometr Wpływu proponowany w ramach Kampanii 17 Celów.

Rekomendacja 9: Wskazana jest standaryzacja sposobu publikacji informacji na temat zarządzania ryzykiem ESG z uwzględnieniem: wskazania istotnego znaczenia tej kategorii ryzyka w działalności banku, usytuowania w strukturze organizacyjnej jednostek banku odpowiedzialnych za ten proces, identyfikacji kanałów transmisji ryzyka do innych obszarów ryzyka bankowego, odniesienia do prowadzenia w banku testów warunków skrajnych dla tego rodzaju ryzyka. Z uwagi na istotne znaczenie tych kwestii oraz dokonywania związanych z nimi ujawnień w ramach sprawozdawczości ESG pożądane byłoby opracowanie wytycznych, które ułatwią bankom raportowanie danych o zarządzaniu ryzykiem ESG w sposób przejrzysty i zgodny z wymaganiami regulacyjnymi. W szczególności dotyczy to banków, które nie będą stosowały ESRS.

Rekomendacja 10: Wskazane jest ujednolicenie miejsca publikacji informacji o procesie zarządzania ryzykiem ESG oraz unikanie powtarzania tych samych informacji w raportach ESG, sprawozdaniach zarządów z działalności oraz ujawnieniach w zakresie adekwatności kapitałowej. Taka praktyka przyczyni się do ograniczenia objętości raportów, zwiększenia ich przejrzystości i czytelności, z korzyścią dla interesariuszy. W szczególności dotyczy to banków, które nie będą stosowały ESRS.

Rekomendacja 11: Pożądane jest wyznaczanie przez banki wartości kapitału wewnętrznego dla pokrycia ryzyka ESG w przypadku, gdy zostanie ono uznane przez bank za ryzyko istotne. Działanie to powinno być wspierane przez odpowiednie narzędzia analityczne oraz szkolenia dla personelu odpowiedzialnego za zarządzanie ryzykiem.

Rekomendacja 12: Wskazane jest, aby banki zrzeszające banki spółdzielcze wprowadziły zmiany w swoich strukturach organizacyjnych, umożliwiające lepsze zaadresowanie kwestii ESG na najwyższych szczeblach. Zmiany te mogą obejmować powołanie dedykowanych osób, zespołów lub komitetów do spraw ESG, które będą odpowiedzialne za koordynację działań zrównoważonego rozwoju.

Rekomendacja 13: Biorąc pod uwagę pozycję jaką zajmują banki działające w Polsce na tle instytucji kredytowych w innych krajach Unii Europejskiej, należy dążyć do stopniowego zwiększania wskaźnika GAR w sektorze. Działania te powinny jednak mieć wzgląd na specyfikę sytuacji w polskim sektorze bankowym, związaną z bardzo niskim poziomem kredytowania ogółem przedsiębiorstw sektora niefinansowego i bardzo znaczącą luką inwestycyjną. W ścieżce dojścia do wyższego poziomu GAR należy uwzględnić ponadto specyfikę polskiej gospodarki (w szczególności w zakresie struktury źródeł wytwarzania energii). Wolniejszy niż w innych krajach UE proces zwiększania wartości GAR powinien być rekompensowany większą skalą finansowania działań przejściowych, wspierających procesy transformacyjne, niespełniających bezpośrednio kryteriów taksonomicznych. W ramach dobrych praktyk wartościowe byłoby także rozważenie publikacji wskaźnika zrównoważonego finansowania ogółem, wystandaryzowanego w skali całego sektora bankowego.

Rekomendacja 14: Uwzględniając fakt, że często wskazywaną przyczyną niskiej wartości GAR są wątpliwości w zakresie spełniania kryteriów taksonomicznych, wskazane jest wykorzystanie dialogu międzybankowego do budowy wspólnych standardów w zakresie ujmowania poszczególnych ekspozycji. Wartościowym w tym kontekście jest np. wykorzystanie roli Komitetu Zrównoważonego Finansowania ZBP. Działania te mogą także obejmować organizację warsztatów z udziałem ekspertów z zakresu taksonomii, w tym biegłych rewidentów, których obowiązkiem będzie weryfikacja tych ujawnień.

Rekomendacja 15: Do rozwoju skali zrównoważonego finansowania wśród banków przyczynić się może możliwość współfinansowania inwestycji zrównoważonych środowiskowo ze środków Unii Europejskiej, w tym we współpracy z BGK czy Europejskim Bankiem Inwestycyjnym. Banki powinny prowadzić edukację wśród klientów oraz wspierać ich doradztwem w tym procesie. Warto także rozważyć stworzenie dedykowanych punktów konsultacyjnych w bankach, które będą specjalizować się w doradztwie dla projektów związanych z OZE. W koordynacji działań sektorowych warto wykorzystać doświadczenia i rekomendacje wypracowywane na forum Zespołu ZBP ds. Programów Publicznych i Środowisk Gospodarczych.

Rekomendacja 16: Czynnikiem ograniczającym zaangażowanie w rozwój produktów zrównoważonego finansowania jest także zagrożenie wynikające z możliwości materializacji ryzyka greenwashingu, w szczególności w warunkach silnej presji reputacyjnej względem banków. W tym kontekście niezwykle ważne jest wypracowywanie wspólnych standardów środowiskowych w zakresie przeciwdziałaniu zjawisku greenwashingu. W szczególności wartościowe jest kontynuowanie działań w zakresie analiz na poziomie sektorowym (m.in. kolejne edycje raportu Wprowadzenie do zagadnienia greenwashingu w sektorze bankowym przygotowywanego przez ZBP).

Rekomendacja 17: Biorąc pod uwagę wskazywaną przez banki istotnie ograniczoną satysfakcję z wypracowanej platformy BIK ESG, warto rozważyć przyspieszenie jej rozwoju i stosowanie zachęt (także na poziomie finansowym) tak aby zwiększyć zainteresowanie tym narzędziem także w grupie banków spółdzielczych. Warunkiem efektywności takiego instrumentu jest jak najszerszy zakres współpracy różnych grup interesariuszy. Platforma powinna być również regularnie aktualizowana i dostosowywana do zmieniających się potrzeb rynku.

Podsumowując rozważania zawarte w niniejszym raporcie, należy podkreślić, że coraz częstsze podejmowanie decyzji finansowych uwzględniających aspekty ESG może przynieść liczne korzyści zarówno podmiotom je podejmującym, bankom zaangażowanym w te procesy, jak i gospodarce.

Oczekuje się, że klienci banków, podejmując decyzje dotyczące wyboru źródła finansowania, będą coraz częściej brać pod uwagę ich środowiskowe i społeczne konsekwencje. Wyposażeni w odpowiednią wiedzę na temat zrównoważonego rozwoju oraz kierowani finansową motywacją, mogą realnie wpływać na alokację środków oferowanych przez banki, ukierunkowując je na działania i inicjatywy wspierające cele społeczne i środowiskowe, zgodne z CZR oraz polityką UE. Podobnie inwestorzy, świadomi znaczenia zrównoważonego rozwoju i transparentności w zakresie działań ESG, odgrywają kluczową rolę w promowaniu projektów i przedsięwzięć przyczyniających się do realizacji tych celów.

Instytucje finansowe, w tym banki, podejmując odpowiedzialne decyzje finansowe, nie tylko zmniejszają ryzyko związane z prowadzoną działalnością, ale także stają się bardziej atrakcyjne dla inwestorów. Oferowanie produktów wspierających zrównoważony rozwój, takich jak zielone obligacje, kredyty oparte na kryteriach ESG czy finansowanie inwestycji w obszarze OZE, stwarza szanse przyciągnięcia nowych inwestorów i klientów oraz wzmocnienia wizerunku banków jako liderów zrównoważonej transformacji.

Z perspektywy gospodarki odpowiedzialne decyzje finansowe odgrywają kluczową rolę w dążeniu do zrównoważonego rozwoju. Promowanie inwestycji w projekty o pozytywnym wpływie na środowisko i społeczeństwo oraz wycofywanie się z finansowania działań szkodliwych przeciwdziała negatywnym skutkom zmian klimatu i degradacji środowiska, przynosząc wymierne korzyści społeczne. Poprawa zarządzania ryzykiem ESG w sektorze finansowym prowadzi również do większej stabilności gospodarczej, co jest szczególnie istotne w kontekście globalnych wyzwań, takich jak kryzysy klimatyczne, społeczne czy ekonomiczne.

Z pewnością podejmowanie odpowiedzialnych środowiskowo i społecznie decyzji finansowych wspiera realizację CZR zarówno na poziomie sektora bankowego, jak i całej gospodarki. Działania powinny przyczynić się do zwiększenia stabilności finansowej, wesprzeć innowacyjność oraz wzmocnić zaufanie interesariuszy, tworząc solidne fundamenty dla długoterminowego zrównoważonego wzrostu gospodarczego.